Kvant kompüterləri texnologiya dünyasında yeni inqilabın əsasını qoyur. Onlar dərman hazırlanması, material sınaqları və maliyyə modelləri kimi klassik kompüterlərin aylar, hətta illər ərzində görə biləcəyi mürəkkəb tapşırıqları cəmi bir neçə dəqiqəyə yerinə yetirmək potensialına malikdir.
IBM çərşənbə günü özünün yeni nəsil Loon prosessorunu və Nighthawk kvant çipini təqdim edib. Şirkətin məlumatına görə, bu çiplər əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha mürəkkəb hesablamaları idarə edə bilir. Microsoft və digər texnologiya nəhəngləri də son illərdə bu sahədə mühüm addımlar atıblar.
Məsləhət şirkəti McKinsey & Company proqnozlaşdırır ki, kvant hesablamaları 2035-ci ilə qədər qlobal iqtisadiyyata təxminən 1,3 trilyon dollar əlavə dəyər gətirəcək. Mütəxəssislərin fikrincə, bu texnologiya kriptoqrafiya, maliyyə, elmi araşdırmalar, materialşünaslıq və nəqliyyat kimi sahələrdə inqilabi dəyişikliklərə səbəb olacaq.
Kvant kompüterləri necə işləyir?
Kvant kompüterləri məlumatı klassik bitlər deyil, kubitlər vasitəsilə emal edir. Kubitlər eyni anda həm “0”, həm də “1” vəziyyətində ola bildikləri üçün hesablamaları çox daha geniş miqyasda aparmaq mümkündür. Bu xüsusiyyət kimyəvi və bioloji təcrübələrin rəqəmsal modelləşdirilməsini asanlaşdırır.
BMW və Airbus kimi şirkətlər artıq yanacaq hüceyrələri və yeni nəsil materialların inkişafı üçün kvant texnologiyasına əsaslanan layihələr üzərində işləyirlər. Biotexnologiya sahəsində isə böyük molekulları müqayisə etmək imkanı sayəsində yeni dərmanların kəşfi prosesi sürətlənə bilər.
Kibertəhlükəsizlik üçün yeni çağırış
Kvant kompüterlərinin ən mühüm təsirlərindən biri kibertəhlükəsizlik sahəsində olacaq. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu texnologiya mövcud şifrələmə sistemlərini sındıra bilər. Buna görə də bir çox ölkə və təşkilat təhlükəsizlik strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirir.
Əsas çətinlik: Kubitlərin sabitliyi
Kubitlər işıq, temperatur və hətta xırda vibrasiyalar qarşısında çox həssasdır. IBM-in Loon prosessoru nasazlığa qarşı dözümlü kvant kompüterlərinin ilkin versiyası sayılır. Yeni Nighthawk çipi isə daha mürəkkəb emal əməliyyatlarını yerinə yetirə bilir. Google və Microsoft da səhv payını azaldan xüsusi kvant çiplərini təqdim ediblər.
Gələcəyə baxış
MİT professoru Anand Natarajan hesab edir ki, tam funksional kvant kompüterlərinin yaranması 10–20 il çəkə bilər. McKinsey-in sorğusuna əsasən, texnologiya liderlərinin 72 faizi ilk nasazlığa dözümlü kvant kompüterinin 2035-ci ilə qədər mövcud olacağına inanır. IBM isə bu məqsədə on il ərzində çatmağı planlaşdırır.
Mütəxəssislərin fikrincə, kvant kompüterlərinin tam gücü ilə işləməyə başlaması səhiyyə, maliyyə, materialşünaslıq və iqlim araşdırmaları kimi sahələrdə tamamilə yeni bir dövrün başlanğıcı olacaq.
Gundelik.az
