Bu ay İngiltərə hökuməti kişilərin sağlamlığı ilə bağlı yeni strategiya üçün ictimai məsləhətləşmələrə başlayacaq. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu addım çoxdan atılmalı idi. Çünki kişilər qadınlarla müqayisədə vaxtından əvvəl ölməyə daha çox meyllidirlər. Bəs bunun səbəbi nədir və vəziyyəti necə yaxşılaşdırmaq olar?
Endryu Harrison bir neçə il əvvəl Bradford şəhərində gənclər mərkəzində kişilər üçün sağlamlıq klinikası idarə edirdi. Bir gün qapı döyüldü. Qapını açanda heç kim yox idi. Sonra adını eşitdi və pəncərəyə baxanda bir gəncin prezervativ istədiyini gördü.
O deyir:
“Mən birinci mərtəbədə idim. Oğlan qəbul otağından keçib istəməyə utandığı üçün binanın çölündəki su borusuna dırmaşıb pəncərəyə gəlmişdi.”
Bu hadisə kişilərin sağlamlığı sahəsindəki əsas problemləri göstərir: riskli davranışlar və tibbi xidmətlərdən istifadə etməkdə çətinlik.
Erkən ölümlər
Böyük Britaniyada kişilər:
daha çox siqaret çəkir,
daha çox spirtli içki qəbul edir,
narkotik istifadə edir,
yüksək xolesterin və yüksək qan təzyiqindən daha çox əziyyət çəkirlər.
Bunlar kişilərin orta ömür uzunluğunun qadınlardan təxminən 4 il az olmasına səbəb olan əsas amillərdəndir. Onlar həmçinin 75 yaşdan əvvəl ürək xəstəlikləri, ağciyər xərçəngi, qaraciyər xəstəlikləri və qəzalar nəticəsində vaxtından əvvəl ölməyə təxminən 60% daha çox məruz qalırlar.
Kişilərin Sağlamlığı Forumu xeyriyyə təşkilatının həmtəsisçisi və Leeds Beckett Universitetində kişilər üçün xüsusi sağlamlıq mərkəzi yaradan professor Alan Uayt hesab edir ki, bu problemə daha ciddi yanaşmaq lazımdır.
O qeyd edir ki, pandemiya dövründə Covid-19 səbəbindən qadınlarla müqayisədə 19 min daha çox kişi həyatını itirib.
“Bəs qəzəb harada idi? Diqqət harada idi?” – deyə o soruşur.
Problem təkcə həyat tərzi deyil
Professor Uayt deyir ki, kişilərin sağlamlığını yalnız pis vərdişlərlə izah etmək düzgün deyil.
Onun sözlərinə görə:
bioloji səbəblər də var – kişi immun sistemi infeksiyalarla mübarizədə daha zəif ola bilər;
bir çox kişilər sağlamlıqları barədə danışmaq və simptomları vaxtında tanımaq bacarığını inkişaf etdirmirlər.
O əlavə edir:
“Bir çox kişi yeniyetməlik dövründən 40 yaşına qədər illərlə heç bir tibb işçisi ilə görüşmür.”
Qadınlarda isə kontrasepsiya, uşaqlıq boynu xərçəngi skrininqi və hamiləlik kimi səbəblərdən səhiyyə sistemi ilə daha müntəzəm əlaqə yaranır.
“Kişi kimi davran” düşüncəsi
Kişi və Oğlan Məsələləri üzrə Parlament Qrupunun siyasət müşaviri Mark Bruks hesab edir ki, cəmiyyətin gözləntiləri də problem yaradır.
“Kişilərdən güclü və dözümlü olmaları, problemləri səssizcə həll etmələri gözlənilir.”
O vurğulayır ki, yoxsulluğun təsiri də böyükdür. Ən kasıb bölgələrdə yaşayan kişilərin ömür uzunluğu ən varlı bölgələrdəkilərdən 10 il azdır. Həmçinin həmin bölgələrdə kişilərin 75 yaşdan əvvəl ölmə ehtimalı 3,5 dəfə daha yüksəkdir.
Səhiyyə sistemi kişilər üçün uyğun qurulmayıb
40-74 yaş arası insanlara hər beş ildən bir təklif olunan NHS sağlamlıq müayinələri erkən diaqnoz üçün vacib hesab olunur. Amma kişilərin 40%-dən azı bu müayinələrdə iştirak edir.
Tikinti və istehsalat kimi sahələrdə çalışan insanlar işdən icazə almaqda çətinlik çəkirlər.
Mark Bruks hesab edir ki:
işçilərə sağlamlıq müayinəsi üçün ən azı iki saat ödənişli məzuniyyət verilməli,
müayinələr sənaye zonaları və iş yerlərində təşkil edilməlidir.
Bir çox kişi isə xəstəliyinin işinə təsir edəcəyindən qorxduğu üçün simptomlarını gizlədir.
Psixi sağlamlıq və intihar
İş problemləri, maliyyə çətinlikləri və münasibətlərdə yaşanan problemlər kişilər arasında yüksək intihar göstəricilərinin əsas səbəblərindən sayılır.
Öz həyatına son qoyan insanların dörddə üçü kişilərdir.
Buna baxmayaraq, psixoloji dəstək və danışıq terapiyalarına yönləndirilən insanların yalnız üçdə biri kişilərdir.
Professor Uayt bildirir ki, kişilər depressiya və narahatlığı fərqli formada ifadə edə bilərlər:
aqressiya,
alkoqoldan sui-istifadə,
insanlardan uzaqlaşmaq,
problemləri içində saxlamaq.
Etnik fərqlər də mövcuddur
Araşdırmalara görə:
İngiltərədə qaradərili kişilərdə prostat xərçəngi diaqnozu qoyulma ehtimalı iki dəfə çoxdur;
Hindistan və Banqladeş mənşəli kişilər isə diabet riskinə daha çox malikdirlər.
Nə etmək olar?
York Universitetinin kişilər sağlamlığı üzrə mütəxəssisi professor Pol Galdas hesab edir ki, kişilər sağlamlıqları ilə maraqlanırlar, sadəcə onlara uyğun yanaşma lazımdır.
Onun hazırladığı altı həftəlik psixi sağlamlıq proqramında iştirakçılar:
davranışlarının əhval-ruhiyyəyə təsirini öyrənir,
gündəlik vərdişlərini izləyir,
sağlam həyat üçün məqsədlər müəyyən edirlər.
Bu fəaliyyətlərə gəzintiyə çıxmaq, dostlarla görüşmək, qolf oynamaq və problem həll etmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək daxildir.
Mütəxəssislərin kişilərə tövsiyələri
Professor Alan Uayt kişilər üçün sadə, amma vacib məsləhətlər verir:
Bel çevrənizə diqqət edin və artıq çəkiniz varsa azaltmağa çalışın.
Daha çox hərəkət edin və aktiv həyat tərzi seçin.
İnsanlarla ünsiyyət qurun və özünüzü təcrid etməyin.
Sağlamlıq müayinələri və skrininqlər üçün hər fürsətdən istifadə edin.
Bədəninizdə və ya psixoloji vəziyyətinizdə dəyişiklik hiss edirsinizsə, vaxtında həkimə müraciət edin.
Mütəxəssislərin fikrincə, kişilərin sağlamlığına daha çox diqqət yetirmək həm fərdi, həm də cəmiyyət səviyyəsində vaxtından əvvəl ölümlərin və ciddi xəstəliklərin azalmasına kömək edə bilər.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
