İdmanı yalnız bədəni hərəkət etdirən mexaniki fəaliyyət kimi görmək böyük bir yanılmadır. Elmi araşdırmalar göstərir ki, əzələlərimiz əslində bütün bədən sistemlərinə təsir edən nəhəng bir endokrin (hormonal) orqan kimi fəaliyyət göstərir.
Əzələlər yığıldıqda, bədənin normal işləməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyan və miyokinlər adlanan yüzlərlə molekul ifraz olunur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, “idman dərmandır” anlayışından da irəli gedərək, hərəkət etməyin nəfəs almaq və qidalanmaq qədər əsas bioloji ehtiyac olduğunu qəbul etmək lazımdır.
Miyokinlər: Bədənin daxili rabitə sistemi
Miyokinlər qan dövranı vasitəsilə beyin, qaraciyər, sümüklər və immun sistemi kimi müxtəlif orqanlarla əlaqə quran hormonlardır.
İdman zamanı ifraz olunan bu maddələr bədənin daxili tarazlığını qoruyur. Ən çox araşdırılan miyokinlərdən biri olan interleykin-6 (IL-6) yüksək intensivlikli məşqlər zamanı adi vəziyyətlə müqayisədə 100 dəfəyə qədər çox ifraz olunur və güclü iltihabəleyhinə təsir göstərir.
Bundan əlavə, bədəndə yağ balansını tənzimləyən irisin və zehni fəaliyyətləri yaxşılaşdıran BDNF kimi maddələr də hərəkətin yaratdığı mühüm kimyəvi xəbərçilərdir.
İmmun sistemi və iltihabla mübarizə
İdman zamanı ifraz olunan miyokinlər immun hüceyrələrinin çoxalmasını və inkişafını stimullaşdırır.
Bu proses orqanizmin xəstəliklərə qarşı müdafiə qabiliyyətini artırır, eyni zamanda bir çox metabolik və ürək-damar xəstəliklərinin əsas səbəblərindən olan xroniki iltihabı azaldır.
Xüsusilə IL-6 immun sisteminin müdafiə hüceyrələrini tənzimləyən siqnal rolunu oynayaraq bədəni daxildən qoruyur.
Sinir sistemi və beyin sağlamlığı
Əzələlər və beyin arasında “əzələ-beyin oxu” adlandırılan birbaşa əlaqə mövcuddur. Elmi sübutlar göstərir ki, idman zamanı ifraz olunan maddələr yeni sinir hüceyrələrinin yaranmasını stimullaşdırır.
Bu maddələr öyrənmə və yaddaşı gücləndirir, həmçinin neyrodegenerativ xəstəliklərlə bağlı zehni geriləməyə qarşı qoruyucu təsir göstərə bilər.
Əzələlər hərəkət etdikdə beyinə göndərilən siqnallar onun daha möhkəm və dayanıqlı olmasına kömək edir. Bu da fiziki cəhətdən aktiv insanların niyə daha yaxşı emosional sağlamlığa sahib olduğunu izah edir.
Şəkər və yağ mübadiləsinin tənzimlənməsi
İdman zamanı əzələlər enerji sərfiyyatını idarə edən “metabolik termostat” kimi işləyir. İfraz olunan hormonlar, xüsusilə qarın nahiyəsində toplanan və sağlamlıq üçün risk yaradan daxili orqan yağlarının azalmasına kömək edir.
Eyni zamanda insulinə həssaslığı artıraraq əzələlərin qandakı şəkəri daha səmərəli istifadə etməsini təmin edir. Bu mexanizm idmanın 2-ci tip diabetin qarşısının alınmasında niyə bu qədər təsirli olduğunu izah edir.
Ürək, sümüklər və xərçənglə mübarizədə rolu
Əzələlərin fəaliyyəti qan damarlarının genişlənməsini dəstəkləyən və damar sərtliyini azaldan maddələrin ifrazını artıraraq ürək sağlamlığını qoruyur.
Bu təsir yalnız damarlarla məhdudlaşmır. Hərəkət sümük əmələ gətirən hüceyrələri aktivləşdirərək sümük sıxlığını artırır və osteoporoz riskini azalda bilər.
Daha da əhəmiyyətlisi, araşdırmalar göstərir ki, idman zamanı ifraz olunan bəzi miyokinlər xərçəng hüceyrələrinin yayılmasını məhdudlaşdıra və immun sistemini şiş hüceyrələrinə qarşı daha fəal edə bilər. Hətta tək bir məşq seansı belə bu qoruyucu maddələrin səviyyəsini nəzərəçarpacaq dərəcədə artıra bilər.
Mənbə:TRT Haber
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
