Zonquldağ Bülent Ecevit Universiteti Geomatik Mühəndisliyi, Geodeziya kafedrasının müəllimi Şenol Hakan Kutoğlu binaların fotoşəkilləri əsasında onların zəlzələlərə qarşı zəif və güclü tərəflərini süni intellekt vasitəsilə təhlil edən yeni tətbiq hazırlayıb.
Kutoğlu bildirib ki, vətəndaşlar yaşadıqları binanın hansı torpaq (zəmin) üzərində yerləşdiyini, həmin ərazinin seysmik risk səviyyəsini və binanın zəlzələyə davamlı olub-olmadığını öyrənməkdə çətinlik çəkirlər. Onun sözlərinə görə, cəmiyyətdə “tikili savadlılığı” səviyyəsi hələ də aşağıdır.
Professor qeyd edib ki, binanın xarici görünüşünə əsasən müəyyən edilə bilən konstruktiv zəifliklər mövcuddur. Bu məqsədlə dünyada “FEMA 154” kimi tanınan “Binaların sürətli vizual qiymətləndirilməsi” beynəlxalq standartından istifadə olunur.
Hazırlanan sistemdə vətəndaşlar yaşadıqları, almağı və ya kirayələməyi düşündükləri binanın ən azı bir fotoşəklini və yerləşdiyi məkanı yükləyirlər. Süni intellekt həmin məlumatlar əsasında:
Binanın yerləşdiyi zəmin sinfini müəyyən edir;
Binanın həndəsi baxımdan zəlzələyə qarşı zəif və güclü tərəflərini təhlil edir;
Mümkün risk faktorlarını göstərir.
Kutoğlunun sözlərinə görə, bina konstruksiyasında qısa sütunlar, yumşaq mərtəbə, çıxıntılar və ya geri çəkilmələr kimi elementlər betonun keyfiyyəti yüksək olsa belə, zəlzələ zamanı risk yarada bilər. Tətbiq bu cür xüsusiyyətləri də aşkar edərək istifadəçiyə təqdim edir.
Vətəndaşlar sistemi yapianaliz.beun.edu.tr ünvanı vasitəsilə istifadə edə bilirlər. Hesab yaradıb binanın fotoşəklini və ünvanını yüklədikdən sonra təxminən 10–15 dəqiqə ərzində analiz hesabatı hazırlanır. Hesabat həm istifadəçi hesabında görünür, həm də elektron poçt vasitəsilə göndərilir.
Kutoğlu xatırladıb ki, 6 fevral 2023-cü ildə baş vermiş 2023 Kahramanmaraş depremleri zamanı bəzi yeni tikililər dağılsa da, onların yaxınlığındakı daha köhnə binalar ayaqda qalıb. Bu da göstərir ki, təkcə betonun keyfiyyəti deyil, binanın layihə və həndəsi xüsusiyyətləri də onun dayanıqlığında mühüm rol oynayır.
Layihə universitetin Texnologiya Transfer Ofisi tərəfindən hazırlanıb və vətəndaşların zəlzələ riskləri barədə daha məlumatlı qərarlar verməsinə kömək etməyi hədəfləyir.
Mənbə:TRT Haber
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
