Təxminən 100 illik inkişafdan sonra, bədənin immun sistemini gücləndirərək xərçənglə mübarizə aparan müalicələr artıq real nəticələr verməyə başlayıb və insanların həyatını xilas edir.
71 yaşlı Maureen Sideris 2008-ci ildə kolon xərçəngi üçün əməliyyat olunmuşdu. Müalicə uğurlu olsa da, sağalma prosesi çox çətin keçmişdi.
14 il sonra ona qida borusu xərçəngi diaqnozu qoyuldu. Bu dəfə isə müalicə tam fərqli idi: o, klinik sınaq çərçivəsində hər üç həftədən bir Nyu-Yorkdakı Memorial Sloan Kettering Xərçəng Mərkəzinə gedərək dostarlimab adlı dərmanın 45 dəqiqəlik infuziyasını alırdı.
Cəmi 4 ay sonra onun şişi tamamilə yox oldu — nə əməliyyat, nə kimyaterapiya, nə də şüa terapiyası tələb olundu. Yeganə ciddi yan təsir yorğunluğa səbəb olan böyrəküstü vəz çatışmazlığı idi.
O, nəticəni belə təsvir edir: “Bu inanılmazdır, demək olar ki, elmi fantastikadır.”
İmmunoterapiya nədir?
İmmunoterapiya bədənin öz müdafiə sistemini gücləndirərək xərçəng hüceyrələrini tanımasına və məhv etməsinə kömək edir.
Normalda immun sistem anormal hüceyrələri tanıyıb məhv etməlidir. Amma xərçəng hüceyrələri çox vaxt gizlənərək bu sistemdən yayınır.
İmmunoterapiyanın məqsədi bu “maskanı çıxarmaq” və immun sistemə xərçəngi yenidən görünən etməkdir.
İmmunoterapiyanın əsas növləri
1. CAR T-hüceyrə terapiyası
Xəstənin T-hüceyrələri (immun sistemin xüsusi hüceyrələri) götürülür, laboratoriyada dəyişdirilir və yenidən bədənə qaytarılır. Bu hüceyrələr xərçəngi daha dəqiq tanıyıb məhv edir. Əsasən qan xərçənglərində istifadə olunur.
2. İmmun “checkpoint inhibitorları”
İmmun sistemdə “söndürmə düyməsini” bloklayan dərmanlardır. Bəzi xərçəng hüceyrələri immun sistemə “dayan” siqnalı göndərir. Bu dərmanlar həmin siqnalı bloklayır və immun sistemi yenidən aktivləşdirir.
Bu metod 2018-ci ildə Nobel mükafatı almışdır və artıq bir çox xərçəng növündə istifadə olunur.
Məhdudiyyətlər
CAR T-terapiya bərk şişlərdə (solid tumors) hələ effektiv deyil
Müalicə çox bahalı və çətin tətbiq olunur
İmmunoterapiya bütün xəstələrdə işləmir
Təxminən xəstələrin 20–40%-i cavab verir
Yan təsirlər:
dəri səpgiləri
ishal
yorğunluq
nadir hallarda qaraciyər, ürək və böyrək iltihabı
🧪 Niyə hamıda işləmir?
Şişlər immun sistemdən gizlənə bilir
Şişin quruluşu müdafiə yarada bilir
İmmun hüceyrələrin davranışı fərqlidir
Bu səbəbdən bəzi xəstələr müalicədən böyük fayda görür, bəziləri isə demək olar ki, heç reaksiya vermir.
Yeni yanaşmalar
Alimlər immunoterapiyanın effektivliyini artırmaq üçün araşdırmalar aparır:
Bağırsaq mikrobiomu və yüksək lifli qidalanma
Statinlər (xolesterin dərmanları)
Müalicənin günün müəyyən saatlarında verilməsi
İmmunoterapiya artıq gələcəyin deyil, bu günün müalicəsidir. Bəzi xəstələrdə şişləri tam yox edə bilir və uzunmüddətli sağ qalma şansı yaradır.
Amma hələ də mükəmməl deyil və hər kəs üçün işləmədiyinə görə araşdırmalar davam edir.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
