İsrailin hava hücumu nəticəsində İranın təhlükəsizlik üzrə yüksək vəzifəli rəsmisi Əli Laricaninin öldürülməsi, ölkənin ən təcrübəli və nüfuzlu siyasətçilərindən birinin kritik bir məqamda aradan götürülməsi deməkdir.
Laricani hərbi komandir olmasa da, İranın strateji qərarlarının formalaşdırılmasında mərkəzi fiqur idi.
Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi kimi o, müharibə, diplomatiya və milli təhlükəsizlik üzrə qərarların qəbulunun mərkəzində yer alırdı.
Onun mövqeyi sistem daxilində, xüsusilə ABŞ və İsraillə qarşıdurmanın idarə olunmasında böyük təsirə malik idi.
28 fevralda Ali rəhbər Əli Xameneinin öldürülməsindən sonra Laricani sərt mövqe sərgiləmiş və İranın uzunmüddətli münaqişəyə hazır olduğunu bildirmişdi.
Onun ölümü, artıq dövlət mediası tərəfindən təsdiqlənib və bu, son həftələrdə bir neçə yüksək vəzifəli iranlı rəsmilərin və komandirlərin öldürüldüyü daha geniş kampaniyanın bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Bu isə müharibə dövründə İran rəhbərliyini zəiflətmək üçün davamlı səylərin olduğunu göstərir.
Qərbə qarşı sərt mövqeyinə baxmayaraq, Laricani İran daxilində çox vaxt praqmatik siyasətçi kimi tanınırdı. O, ideoloji sadiqliyi texnokratik yanaşma ilə birləşdirir, ritorikadan çox hesablanmış strategiyaya üstünlük verirdi.
O, Qərb ölkələri ilə əməkdaşlığa skeptik yanaşsa da, Çinlə uzunmüddətli əməkdaşlıq sazişi kimi mühüm diplomatik proseslərdə iştirak etmişdi.
Ölümü zamanı Laricani üç əsas böhranı idarə edirdi:
Birincisi müharibə idi. O hesab edirdi ki, İran uzunmüddətli mübarizəyə hazırlaşmalı və münaqişəni region və daha geniş miqyasda genişləndirməlidir, o cümlədən Hörmüz boğazının bağlanması kimi addımlarla.
İkincisi daxili narazılıqlar idi. İqtisadi problemlərlə başlayan bu etirazlar qısa zamanda İslam Respublikasını devirmək tələblərinə çevrildi. Bu etirazlar minlərlə insanın ölümü ilə nəticələnən sərt repressiyalarla yatırıldı.
Üçüncüsü isə İranın nüvə proqramı və Vaşinqtonla dolayı danışıqların dayanması idi ki, bunlar artıq hərbi zərbələr səbəbindən pozulmuşdu.
Onun aradan götürülməsi bu problemləri həll olunmamış vəziyyətdə qoyur və hələ məlum olmayan bir varisin üzərinə keçirir. İran müəyyən dərəcədə dayanıqlılıq göstərsə də, qlobal enerji bazarlarına təsir etməklə yanaşı, ölkənin hava məkanı hələ də hücumlara açıq qalır. Yeni rəhbər dərhal hədəfə çevrilmək riski ilə üzləşəcək.
Bu vəziyyət hakimiyyətin daha çox hərbi strukturlara keçməsinə səbəb ola bilər. Prezident Məsud Pezeşkianın son açıqlamaları göstərir ki, yüksək rəhbərlik sıradan çıxarıldıqda silahlı qüvvələrə geniş səlahiyyətlər verilib. Bu isə qərarların daha sürətli, lakin daha az koordinasiyalı qəbul edilməsi demək ola bilər.
Bundan əlavə, rəhbərlik daxilində varislik məsələsinin idarə olunmasında çətinliklər müşahidə olunur. İran bəzi elanları gecikdirib və yeni ali rəhbər Müctəba Xamenei də daxil olmaqla bəzi fiqurları ictimaiyyətdən uzaq saxlayır. Bunun təhlükəsizlik səbəbi iləmi, yoxsa daxili qeyri-müəyyənliklə bağlı olduğu aydın deyil.
Qısa müddətdə gözlənilən nəticə daha qeyri-sabit vəziyyətdir: müharibədə daha sərt hərbi mövqe və ölkə daxilində daha ağır repressiyalar.
İran ordusunun başçısı Əmir Hatəmi də Laricaninin ölümünə cavab olaraq “qətiyyətli” cavab veriləcəyini bəyan edib.
Uzun müddətdə isə yüksək vəzifəli şəxslərin itirilməsi davam edərsə, 90 milyondan çox əhalisi olan bir ölkədə sistemin effektiv işləməsi çətinləşə bilər.
Beləliklə, Laricaninin ölümü təkcə bir rəsminin itkisi deyil. Bu, İranın həm müharibənin gedişinə, həm də dövlətin sabitliyinə təsir edə biləcək daha dərin rəhbərlik böhranını gücləndirir.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
