Xoşbəxt ola bilmədim. Bu söz təkcə bir etiraf deyil, həyatımın bütün səssiz illərinin xülasəsidir. Hər dəfə bu cümləni içimdə təkrarlayanda elə bil beynimin içində bir qapı açılır — o qapının arxasında xatirələrin səsi, keçmişin nəfəsi, itkilərin qoxusu var.
Uşaqlığımın evini xatırlayıram. O taxta döşəmələrin cırıltısı hələ də qulağımda. Hər addımda sanki evin özü mənimlə danışırdı. Bəzən elə gəlirdi ki, bu səslər təkcə döşəmədən yox, anamın yorğun ruhundan gəlirdi. Pəncərədən içəri girən külək pərdələri qaldırıb endirərdi — bəlkə də o külək uşaqlığımı da özü ilə aparırdı. Hər şey o evdə bir qədər solğun idi: divarların rəngi, atamın baxışları, anamın susqunluğu. Mən o evdə böyüyəndə bir duyğu daim beynimdə qaynayırdı — xoşbəxtlik burada yaşamır.
Məktəbdə olanda öz-özümə söz verirdim: böyüyəndə hər şey fərqli olacaq. Uşaqlar inanır ki, gələcək ağrıları sağaldır. Amma gələcək bəzən sadəcə keçmişin daha kəskin bir versiyası olur. Böyüyəndə anladım ki, uşaqlıqda gördüyün səssiz kədər səndən ayrılmır — o, sənin içində böyüyür, səni formalaşdırır. Psixoloqlar deyirlər ki, uşaqlıqda gördüyümüz model şüuraltımıza köçür və biz fərqinə varmadan onu təkrarlayırıq. Mən də təkrarladım. Atamın sükutunu, anamın yorğunluğunu, o evin havasındakı qırıq enerjini öz həyatımın divarlarına köçürdüm.
Gəncliyimdə ilk dəfə aşiq olanda, sanki kainat məni aldatdı. Küçələr işıqlı idi, yağış damlaları daha yüngül düşürdü, hər şey canlı idi. Sevgi məni həyata qaytardı, amma həm də başqa bir uçurumun kənarına gətirdi. Çünki sevgi bir güzgüdür — orada bir müddət sevdiyini görürsən, sonra özünü. Mən də bir müddət sonra onun gözlərində öz təkliyimi gördüm. O, artıq mənim sevgilim deyildi — mənim qırılmış ruhumun əksi idi.
İlk evliliyimdə inanırdım ki, sevgi hər şeyi düzəldər. Amma sevgi çox vaxt cırılmış parçanı tikə bilmir, çünki o parçanın alt qatında qorxu, qürur, və susqunluq yatır. Üç il davam edən o evlilik sanki bir saat mexanizmi idi: hər gün eyni cümlələr, eyni səssizliklər, eyni yorğun gülümsəmələr. Sonra hər şey qırıldı. Amma o qırığın ortasında bir uşaq vardı. Mənim övladım. O, mənim həyatımda həm bağışlanma, həm də cəza idi. Onun gülüşündə Tanrının səsi var idi, amma mən o səsi dinləməyə qorxurdum. Çünki hər dəfə o güləndə içimdə bir səs pıçıldayırdı: “Sən onun gülüşünü qoruya bilməyəcəksən…”
İkinci evliliyim artıq sevgi yox, qorxunun üzərində qurulmuşdu. Mən itirməkdən qorxurdum. Mən tərk olunmaqdan qorxurdum. Hər kəs öz travmasını bir formada daşıyır — mənim travmam inamsızlıq idi. Mən sevir, amma hər toxunuşda sanki arxamda bir kölgə dayanırdı. Mən güvənmək istədikcə, içimdə bir səs deyirdi: yenə yanacaqsan. Və bəli, mən bir daha yandım — amma bu dəfə səssizcə, alov olmadan, sadəcə içimdə sönərək.
Boşanma sonrası həyatımın səsi yox idi. Sükutun içində yaşayan bir səsizlik idi o. Depressiya səssiz gəlir, amma içindən keçəndə hər şeyi dağdır. Mən yazı masamda oturub günlərlə qələmi əlimdə tuturdum. Fikirlər beynimdə dolaşırdı, amma heç biri cümləyə çevrilmirdi. Ruhumdan qələminə gedən yol dağılmışdı.
Amma yenə yazdım. Yazmaq mənim üçün həm bıçaq idi, həm də yara. Hər cümlə ilə bir az sağalır, bir az da qanayırdım. Bəzən səhərin ilk işığında yazdığım bir sözün içində bir anlıq azadlıq hiss edirdim. Amma həmin an keçən kimi yenidən qaranlıq geri dönürdü. Yazmaq mənim nəfəsim idi, amma bəzən elə gəlirdi ki, bu nəfəs məni boğur.
Övladım böyüdükcə mənə bənzəməyə başladı — bu, həm qürur, həm qorxu idi. Bir gün ondan bir sual gəldi:
— Ata, sən xoşbəxtsənmi?
O an içimdə sanki illərin yığılmış sükutu partladı. Cavab verə bilmədim. Çünki o sual məni deyil, mənim illərlə gizlətdiyim kölgələri sorğuladı. O sual bir güzgü idi — və o güzgü qarşısında mən özümü ilk dəfə bu qədər çılpaq gördüm. Mən xoşbəxt deyildim. Və bunu deməyə cəsarətim yox idi.
Gecələr beynimdə eyni suallar fırlanırdı:
Əgər daha çox səbirli olsaydım? Əgər qorxularımı gizlədə bilsəydim? Əgər həyatın səsini daha erkən eşitsəydim?
Bu “əgər”lər məni indidən uzaqlaşdırdı. Psixoloqlar buna “kontrafaktual düşüncə” deyirlər. Mən isə buna “ruhun təkrarlanan cəzası” deyirəm.
Bir gün oxudum ki, insanların 30 faizi həyat boyu “tam xoşbəxt” olmadığını etiraf edib. Bu rəqəm məni təskin etməliydi, amma etmədi. Çünki statistika ruhun ağrısını ölçə bilmir. Mənim ağrım unikal idi. Hər kəsin kimi.
İndi geriyə baxanda anlayıram ki, bəlkə də xoşbəxtlik heç vaxt sabahda olmayıb. O, bəlkə də dünənin bir anında idi — övladımın gülüşündə, bir səhər günəşi pəncərəmə vuranda, ya da bir yaz cümləsinin içində. Amma mən o anları qaçırdım. Mən hər dəfə “sabah” deyə-deyə “bugün”ü itirdim.
Ən acı həqiqət budur: xoşbəxtlik tapılan bir şey deyil, yaşanılan bir andır.
Mən isə ömrümü onu axtarmaqla keçirdim.
Bəlkə də xoşbəxt ola bilmədim. Amma əgər bu sözlər birinin içində bir işıq yandıra bilsə, deməli, mən tam itməmişəm.
Bəzən insan özü yanmaqla kiminsə yolunu işıqlandırır.
Nahid Tağıyev
Maliyyəçi, biznes təlimçi
https://www.facebook.com/nahidtaghiyev
