Gündəlik həyatda açarı hara qoyduğunu unutmaq, otağa daxil olduqda niyə gəldiyini bir neçə saniyəlik xatırlamamaq və ya yeni tanış olduğun insanın adını unutmaq çox vaxt ciddi yaddaş probleminə işarə etmir. Beyin gün ərzində qarşılaşdığı saysız-hesabsız məlumatın hamısını eyni səviyyədə yadda saxlamır. Əksinə, vacib hesab etdiyi məlumatları seçir, lazımsız detalları isə arxa plana keçirir.
Daha çox diqqət yetirilən, təkrarlanan və emosional hadisələrlə əlaqəli məlumatlar yaddaşda daha uzun müddət qalır. Buna görə illər əvvəl yaşanan emosional bir hadisə xatırlanarkən, bir neçə gün əvvəl öyrənilən adi məlumat unudulur.
Otağa girəndə niyə nə edəcəyimizi unuduruq?
Bir otağa daxil olduqdan sonra “Mən bura niyə gəlmişdim?” demək olduqca geniş yayılmış haldır. Buna “qapı astanası effekti” deyilir. İnsan bir mühitdən digərinə keçdikdə beynin diqqəti yeni mühitə yönəlir və bir neçə saniyə əvvəl düşünülən məlumat arxa plana keçir.
Telefon bildirişləri də unutqanlığı artırır
Mesajlar, sosial media bildirişləri və eyni anda bir neçə işlə məşğul olmaq diqqəti davamlı şəkildə bölür. Bu isə işçi yaddaşın yükünü artırır. Bəzən bir neçə saniyə dayanmaq, əvvəl olduğumuz yerə qayıtmaq və diqqəti yenidən toplamaq unutduğumuz məlumatı xatırlamağa kömək edir.
Unutqanlıq nə vaxt ciddi qəbul edilməlidir?
Ara-sıra ad unutmaq, əşyanı harasa qoyduğunu xatırlamamaq və ya qısa müddətlik fikrin yayınması normal olur. Lakin unutqanlıq getdikcə artırsa və gündəlik həyata mane olursa, diqqətli olmaq lazımdır.
Eyni sualı təkrar-təkrar vermək, tanış yerlərdə istiqaməti itirmək, gündəlik işləri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkmək və əvvəllər asan görülən işlərdə ciddi problemlər yaşamaq mütəxəssisə müraciət etməyi tələb edir.
Yaddaşı gücləndirmək üçün nə etmək olar?
Keyfiyyətli yuxu, müntəzəm fiziki fəaliyyət, sağlam qidalanma, stressin idarə olunması, sosial əlaqələrin qorunması və yeni məlumatlar öyrənmək beyin sağlamlığını dəstəkləyir. Telefon bildirişləri kimi diqqəti yayındıran amilləri azaltmaq da faydalıdır.
Qısası, unutmaq həmişə beynin zəifləməsi demək deyil. Beyin həm yadda saxlayan, həm də lazımsız məlumatları arxa plana keçirən mürəkkəb bir sistemdir.
Mənbə:CNN Türk
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
