İkinci Dünya Müharibəsindən sonra qurduğu nizam sayəsində rifah içində yaşayan Avropada vəziyyət dəyişə bilər. Bütün müdafiə müqavilələrinin bağlandığı ABŞ artıq məsələlərə əvvəlki kimi yanaşmır. Xəndəklərin qazıldığı və əhalinin “ehtiyat yığmağa” çağırıldığı Avropada milyardlarla avro xərclənsə belə, uğurun necə əldə oluna biləcəyi hələ də müəmmalıdır.
Gundelik.az xəbər verir ki, sülh, firavanlıq və yüksək həyat standartları – Avropa dedikdə ağla gələn ilk anlayışlar – tezliklə yerini müharibəyə, yoxsulluğa və son dərəcə çətin həyat şəraitinə verə bilər. Ən azından bir çox Avropa liderlərinin fikrincə, belə bir ehtimal uzaqda deyil.
Təbii ki, bu dəyişikliyin aparıcı aktoru Rusiyadır. Moskva-Kiyev xəttində müharibə davam edir. Amma bəziləri deyir ki, ruslar yola düşəndən sonra geriyə dönüş yoxdur. NATO Baş katibi Mark Ruttenin “Rusiya 2030-cu ilə qədər bir NATO ölkəsinə hücum edə bilər” fikri gözləntilərin səviyyəsini göstərmək üçün kifayətdir. Bu yeni reallıqdan təkcə NATO deyil, Avropa ölkələrinin liderləri və Avropa İttifaqını (Aİ) formalaşdıran qüvvələr də xəbərdardırlar. Ona görə də keçmiş yanaşmalardan uzaqlaşaraq gələcəyə uyğunlaşmaq üçün müxtəlif hesablamalar aparılır. Bu məqsədlə bəzən gündəmin arxa planında qalan, lakin olduqca diqqət çəkən addımlar atılır.
Avropanın ən işlək limanı “hərbi bölgə” elan edildi
Ölkələrin atdığı addımlara keçməzdən əvvəl maraqlı bir inkişafdan başlayaq. Avropanın ən əhəmiyyətli ticarət limanı, dünyaya çıxış qapısı olan Rotterdam Limanı ilə bağlı yeni qərar qəbul olunub. Niderland hökuməti NATO-nun xəbərdarlığına uyğun olaraq bu limanda xüsusi hərbi ərazinin ayrılmasını xahiş edib. Əsas məqsəd limana yaxınlaşan iri gəmilərdən silah sistemlərinin Avropanın daxilinə daşınmasını təmin etməkdir. Həm mülki, həm də hərbi logistik gəmilərin bu təyin olunmuş əraziyə sursat daşıya bilməsi nəzərdə tutulur. Niderland ikinci ən böyük limanı olan Antverpen üçün də oxşar tədbirlərin görüləcəyini açıqlayıb.
Nə “soyuq müharibə” dövründə, nə də ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki əməliyyatları zamanı bu limanlarda “xüsusi hərbi bölgələr” ayrılmamışdı. Bu isə göstərir ki, Avropa yeni dövrə daha ciddi şəkildə hazırlaşır.
Strateji ehtiyat sahələri də gündəmdədir
Həm Rotterdam, həm də Antverpen limanlarındakı hərbi hazırlıqlar diqqət çəksə də, bu tək inkişaf deyil. Yeni dövrün strukturlaşdırılmasında bəzi nüfuzlu dairələr limanlarda yalnız hərbi deyil, digər məqsədlər üçün də xüsusi ərazilərin ayrılmasını vacib sayır.
Burada ilk ağla gələn enerji avadanlıqları, dərmanlar, litium, mis kimi strateji xammal və ərzaq məhsullarıdır. Bu məqsədlə limanlarda xüsusi saxlama sahələrinin ayrılması planlaşdırılır. Bu sahələr “strateji ehtiyat sahələri” kimi tanınacaq.
Avropada hər bir ölkə müharibəyə necə hazırlaşır?
Liman hazırlıqları bu böyük tapmacanın yalnız kiçik bir parçasıdır. Pərdəarxasında həm hərbi, həm siyasi, həm də ictimai sahələrdə müharibəyə hazırlıq sürətlə davam edir. Bu səylərin mərkəzində yüksək texnologiyalı silah sistemləri olsa da, bir çox ölkədə səngərlərin qazılmasından tutmuş ictimai maarifləndirməyə qədər müxtəlif tədbirlər görülür.
Demək olar ki, hamı razıdır ki, Ukrayna müharibəsindən sonra Baltikyanı ölkələr – Polşa, Finlandiya, Litva, Estoniya və Latviya Avropada müharibə hazırlığının episentrinə çevriləcək.
Məsələn, Finlandiya Rusiya ilə uzun sərhəd xəttinə malikdir və sərhəd boyunca “hasar” çəkir. İsveç və Norveçdə olduğu kimi, burada da “Böhran və ya müharibə zamanı” adlı kitabçalar əhaliyə paylanır. Rusiya hücumu zamanı geri çəkilmə strategiyaları, rus ordusunu bataqlıqlara və sıx meşələrə yönəltmək planları hazırlanır.
Latviya 2006-cı ildə ləğv etdiyi məcburi hərbi xidməti yenidən tətbiq edib. Artıq 11 aydır ki, kişilər üçün məcburi xidmət var. Litva minlərlə peşəkar əsgər cəlb etmək və yeni elit bölmələr formalaşdırmaq qərarına gəlib. Estoniya isə ən mühüm şəhərləri boşaldıb əhalini Finlandiyaya köçürmək və orada genişmiqyaslı müdafiə xətti yaratmaq ideyasına açıqdır. Eyni zamanda ölkənin müxtəlif bölgələrində istehkamlar da tikilir.
Polşa digərlərindən fərqli mövqedədir. ABŞ ilə yaxın əlaqələri sayəsində yüksək texnologiyalı silah sistemləri əldə edir. Hökumət, məcburi hərbi xidmət və ordu sıralarının sürətlə genişləndirilməsi ilə bağlı addımlar atmaqdadır.
Avropa öz təhlükəsizliyini təkbaşına təmin edə bilərmi?
Yüz milyardlarla avro xərclənsə də, bu suala birbaşa “bəli” və ya “xeyr” cavabı vermək mümkün deyil. Almaniya Kanslerinin “Keçmişdə pulsuz yükləyici idik, indi daha çox iş görməliyik” fikri və Danimarka Baş nazirinin “Avropa 30 ilini boşa xərclədi” açıqlaması vəziyyətin ciddiliyini göstərir.
Avropa təxminən 800 milyard avro büdcə ilə öz müdafiə sistemini yenidən qurmağa çalışır. Ancaq bəzi hallarda pul hər şey deyil. Avropa uzun illərdir ki, bir çox məsuliyyəti başqa ölkələrə təhvil verib, xidmətin əvəzini ödəyib və rahat yaşayıb. Ona görə də bu qısa müddətdə nə dərəcədə nəticə əldə ediləcəyi hələlik qeyri-müəyyəndir.
Bu nöqtədə Türkiyə ön plana çıxır. Ankara son 10 ildə öz müdafiə imkanlarını müstəqil şəkildə inkişaf etdirib və müxtəlif sahələrdə öz gücünü sınaqdan keçirib. Əgər Avropa və Türkiyə arasında düzgün və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq qurularsa, hər iki tərəf üçün tarixi uğur qazanıla bilər. Artıq bu əməkdaşlığın ilk nümunələri – PUA-lar, artilleriya sursatları, hərbi təhsil, təyyarələr və digər sahələrdə özünü göstərir.
Avropa son illərdə qlobal böhranlar qarşısında “fövqəladə toplantılar” keçirən, lakin ciddi nəticələr əldə edə bilməyən bir quruma çevrilib. Bu vəziyyətdən çıxmaq və yenidən qlobal gücə çevrilmək üçün əsas məsələlərdən biri – Avropanın özünü necə və nə qədər müdafiə edə biləcəyidir.
Bu çağırış təkcə Avropa İttifaqı üçün deyil, eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) və NATO kimi qurumların da gələcək funksionallığına birbaşa təsir göstərəcək.
Gundelik.az
