Avropa Komissiyasına göndərilən müraciətdə Aİ-nin Arktikada neft və təbii qaz qazmalarına qoyduğu qadağanı ləğv edəcəyi təqdirdə yarana biləcək ekoloji narahatlıqlar və təhlükəsizlik riskləri vurğulanıb.
Skandinaviya ölkələrindən olan maliyyə qurumları, həmkarlar ittifaqları və iqlim alimlərindən ibarət koalisiya, Arktikaya qarşı siyasətini nəzərdən keçirərkən Avropa Komissiyasına sərt xəbərdarlıq edib. Çərşənbə günü dərc olunan açıq məktubda qrup Aİ liderlərini Arktikada yeni neft və qaz qazmalarına qoyulan mövcud qadağanı saxlamağa çağırıb. Beş Avropa Komissarına ünvanlanan məktubda Brüssel hökumətinə hazırkı mövqeyini yumşaltmamaq tövsiyə olunub. Qrup əvvəlki mətbuat xəbərlərinə istinad edərək, Aİ-nin Arktikada yeni qazma fəaliyyətlərinə qarşı mövqeyini yenidən nəzərdən keçirə biləcəyi ehtimalı ilə bağlı “narahatlığını” bildirib.
2021-ci ildən bəri Aİ ətraf mühit səbəblərini əsas gətirərək Arktika siyasətinin bir hissəsi olaraq yeni neft və təbii qaz qazma işlərinə qlobal qadağa qoymağı dəstəkləyib.
Lakin Birliyin Arktika regionu üçün strategiyasını yenidən nəzərdən keçirmək qərarı yeni qazıntı yanacaq layihələrinə qarşı çıxanların tənqidinə səbəb olub. Məktubda səbəb kimi həm ekoloji narahatlıqlar, həm də Avropa təhlükəsizliyinə potensial təhdidlər göstərilirdi. Xüsusilə Rusiya ərazisinə yaxınlıq səbəbindən artan təhlükəsizlik riskləri vurğulanaraq, Moskvanın güc nümayişi kimi tez-tez keçirdiyi nüvə təlimləri xatırladılırdı. Məktubda dəyişən geosiyasi mühitin Barents dənizində təhlükəsizlik risklərini artırdığı və Rusiyaya və Şimal Dəniz Yoluna yaxınlığı səbəbindən neft və təbii qaz infrastrukturunun hibrid müharibə üçün potensial hədəflərə çevrilə biləcəyi bildirilirdi.
Əsasən Şimal yarımkürəsi ölkələrindən olan 127 imza sahibi tərəfindən dəstəklənən məktubda deyilirdi: “Norveç Arktikasından Avropaya nəql edilən neft və təbii qaz Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün kritik hala gələrsə, bu infrastruktur təxribat üçün daha cəlbedici hədəfə çevriləcək və Aİ bu cür hücumlara qarşı daha həssas olacaq”.
İmzalayanlar arasında Almaniyanın keçmiş kansler müavini və İqtisadiyyat və İqlim Mühafizəsi naziri Robert Habek və Danimarkanın keçmiş İqlim və Energetika naziri Konni Hedegaard da var idi.
Məktubda həmçinin xəbərdarlıq edilirdi ki, Arktika bölgəsində neft və təbii qaz qazma fəaliyyətlərinin genişləndirilməsi neft dağılmaları və sızmaları riskini artıracaq, “qlobal əhəmiyyətli ekosistemlərə” daha çox təzyiq göstərəcək və potensial olaraq geri dönməz ətraf mühitə ziyan vuracaq. İmza sahibləri Arktika bölgəsinin qlobal orta göstəricidən dörd dəfə daha sürətli istiləşdiyini vurğulayaraq, kövrək Cənubi Barents dənizinə doğru qazıntı yanacaq layihələrinin genişləndirilməsinin qlobal əhəmiyyətli dəniz ekosistemləri üçün “idarəolunmaz təhlükə” yaratdığını iddia edirlər.
İqtisadi bir səhv?
Arktikada qazma işlərinin tərəfdarı olanlar bunu çox vaxt Avropa enerji dalğalanmalarına qarşı zəruri bir qalxan kimi təqdim edirlər. Lakin Skandinaviya koalisiyasının məktubu bu xronologiyanı pozur.
Məktubda qeyd olunur ki, Norveç kontinental şelfində layihələrin inkişafı təxminən 13 il çəkir, buna görə də bu gün təsdiqlənən hər hansı yeni Arktika sahəsi yalnız 2040-cı ildə tam istehsal gücünə çatacaq.
Məktuba görə, Rystad Energy şirkətinin müstəqil bazar qiymətləndirmələri onun biznes modelini daha da zəiflədir; onlar hesablayırlar ki, Barents dənizindəki iqtisadi cəhətdən çıxarıla bilən ehtiyatlar əslində Norveç hökumətinin rəsmi hesablamalarından 78 faiz aşağıdır.
Məktubda həmçinin deyilir ki, mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) yeni kommersiya istehsalı, mövcud tutumun onilliklər ərzində tam istifadədə qalacağı gözlənildiyi halda, Aİ-ni 20-25 illik qaz alışı müqavilələri imzalamağa məcbur edəcək. İmza sahibləri xəbərdarlıq edirlər ki, bu addım Avropanı 2050-ci ilə qədər sıfır xalis iqlim hədəfindən xeyli kənara çıxaracaq. Bunun əvəzinə, koalisiya Komissiyanı məişət elektrikləşdirilməsi, şəbəkə səmərəliliyi və bərpa olunan enerjinin sürətli tətbiqi sahələrində ikiqat səy göstərməyə təşviq edir.
Məktubda deyilir: “Biz inanırıq ki, Aİ-nin uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyini gücləndirməyin ən təsirli yolu elektrikləşdirməni, yerli bərpa olunan enerji istehsalını və Aİ daxilində səmərəlilik tədbirlərini artırmaqdır; bu, idxal olunan qazıntı yanacaqlarından asılılığı dərinləşdirməkdən daha uyğun bir yanaşmadır.”
Norveçin enerji şirkəti Equinor, Aİ-nin Arktika strategiyasını yeniləməsini dəstəkləyir və Şimalda bütün neft və qaz kəşfiyyatının dayandırılmasına qarşı çıxır.
“Biz inanırıq ki, Aİ şimal bölgələrinin enerji təhlükəsizliyi, hazırlıq və sabitlik üçün əhəmiyyətini əks etdirən bir siyasət hazırlamalıdır. Norveçin bölgədəki fəaliyyəti ciddi, informasiya əsaslı və demokratik cəhətdən qanuni çərçivələr daxilində həyata keçirilir”, – deyə Equinor sözçüsü Euronews-a bildirib və əlavə edib ki, şirkət regionda “ümumi moratoriuma qarşıdır”.
Komissiya sözçüsü bildirib ki, 2021-ci ildə elan edilən Aİ-nin Arktika strategiyası, ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi nəticəsində yaranan enerji qiymətlərinin artması və inflyasiya, eləcə də ABŞ-ın Danimarka Krallığının muxtar bölgəsi olan Qrenlandiyanı “almaq” üçün təkrarlanan çağırışları fonunda bölgədəki dəyişən vəziyyətə cavab vermək üçün yenilənib. Komissiya sözçüsü bildirib ki, “iqlim dəyişikliyi və ətraf mühitin deqradasiyası ilə mübarizə və davamlı iqtisadi inkişafı təşviq etmək məqsədlər olaraq qalır”. O, prosesin hələ “ilkin mərhələdə” olduğunu və bu mərhələdə heç bir nəticəyə gəlinmədiyini əlavə edib.
Mənbə:Euronews
Tərtib etdi:Jalə Əliyeva
Gundelik.az
