ABŞ və İran rəsmiləri cümə axşamı Cenevrədə üçüncü raund dolayı danışıqlar üçün görüşməlidirlər. ABŞ prezidenti Donald Trump nüvə sazişi əldə olunmayacağı təqdirdə İrana zərbə endirməklə hədələdiyi bir vaxtda bu görüş keçirilir.
Müzakirələr ABŞ-ın 2003-cü ildə İraqa müdaxiləsindən bəri Yaxın Şərqdə ən böyük hərbi qüvvə cəmləşdirməsi fonunda baş tutur. İran isə mümkün hücuma güclə cavab verəcəyini bildirib.
Danışıqlar mümkün münaqişənin qarşısını almaq üçün son şans kimi qiymətləndirilir, lakin razılaşmanın əldə olunub-olunmayacağı hələ də qeyri-müəyyəndir. Tramp böhranı diplomatik yolla həll etməyə üstünlük verdiyini desə də, İran rəhbərliyini razılaşmaya məcbur etmək üçün məhdud hərbi zərbə variantını nəzərdən keçirdiyini də bildirib.
Prezident danışıqlarda konkret nə tələb etdiyini və ötən il İsrail ilə İran arasında müharibə zamanı ABŞ-ın İranın nüvə obyektlərini bombalamasından səkkiz ay sonra niyə yenidən hərbi addımın lazım ola biləcəyini ətraflı izah etməyib.
İran öz ərazisində uranın zənginləşdirilməsini dayandırmaqla bağlı ABŞ-ın tələbini rədd edib. Bununla belə, nüvə proqramı ilə bağlı müəyyən güzəştlərə hazır ola biləcəyinə dair işarələr var. Bu ayın əvvəlində Oman vasitəçiliyi ilə keçirilən əvvəlki iki raundda olduğu kimi, İran nümayəndə heyətinə xarici işlər naziri Abbas Araghchi rəhbərlik edəcək. ABŞ tərəfini isə xüsusi nümayəndə Steve Witkoff və Trampın kürəkəni Jared Kushner təmsil edəcək.
Son həftələrdə ABŞ bölgəyə minlərlə əlavə hərbçi və Trampın “armada” adlandırdığı böyük hərbi qüvvə göndərib. Bunlara iki təyyarədaşıyan gəmi, digər hərbi gəmilər, qırıcı təyyarələr və yanacaq dolduran təyyarələr daxildir.
Tramp ilk dəfə ötən ay təhlükəsizlik qüvvələrinin hökumət əleyhinə etirazları amansızcasına yatırdığı və minlərlə insanın öldüyü vaxt İranı bombalamaqla hədələmişdi. Lakin sonradan diqqətini Qərblə uzun illərdir davam edən mübahisənin mərkəzində olan İranın nüvə proqramına yönəldib.
Onilliklərdir ki, ABŞ və İsrail İranı gizli şəkildə nüvə silahı hazırlamağa çalışmaqda ittiham edir. İran isə proqramının yalnız dinc məqsədlər daşıdığını bildirir. Bununla belə, ölkə nüvə silahına malik olmayan dövlətlər arasında uranı silah səviyyəsinə yaxın həddə qədər zənginləşdirən yeganə ölkədir.
Çərşənbə axşamı Konqresdə etdiyi “Ölkənin vəziyyəti haqqında” çıxışında Tramp İranla bağlı gərginliyə qısa və ümumi şəkildə toxunub, lakin mümkün zərbələrin əsaslandırmasını aydın izah etməyib. O bildirib ki, İran “tezliklə” ABŞ-a çata biləcək raketlər üzərində işləyir, lakin detalları açıqlamayıb.
Tramp həmçinin ötənilki zərbələrdən sonra İranın nüvə silahı proqramını “yenidən başlatmağa çalışdığını” iddia edib və “terrorun bir nömrəli sponsoru”nun nüvə silahına malik olmasına icazə verə bilməyəcəyini deyib.
ABŞ ötən ilin iyununda İsraillə birlikdə bombardman kampaniyasına qoşularaq İranda üç nüvə obyektinə zərbə endirib. Həmin vaxt Tramp obyektlərin “tamamilə məhv edildiyini” bildirmişdi.
İran hücumlardan sonra zənginləşdirmə fəaliyyətinin dayandırıldığını desə də, zədələnmiş obyektlərə International Atomic Energy Agency müfəttişlərinin girişinə icazə verməyib.
“Onlar razılaşma istəyirlər,” – deyə Tramp bildirib, “amma biz hələ o gizli sözləri eşitməmişik: ‘Biz heç vaxt nüvə silahına malik olmayacağıq’.”
Lakin çıxışdan bir neçə saat əvvəl Arakçi sosial mediada yazıb ki, İran “heç bir halda və heç vaxt” nüvə silahı hazırlamayacaq. O, həmçinin “qarşılıqlı narahatlıqları aradan qaldıran və ortaq maraqlara xidmət edən misilsiz razılaşma üçün tarixi fürsət” olduğunu bildirib.
Trampın çıxışına cavab olaraq İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü ABŞ-ı İranın nüvə proqramı, ballistik raketləri və etirazların yatırılması zamanı ölənlərin sayı ilə bağlı “böyük yalanlar” yaymaqda ittiham edib.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
