ABŞ və İsrailin Iran-a qarşı birgə müharibəsinin üçüncü həftəsində Donald Tramp prezidentliyinin qalan hissəsini müəyyən edə biləcək qərarlarla üz-üzədir.
Amma ABŞ-ın ali baş komandanı nəzarətdən çıxa biləcək bir “seçim müharibəsi” ilə məşğuldursa da, bu narahatlıqlar ictimaiyyət qarşısında özünü göstərmir.
Bazar ertəsi Ağ Evdə bir saatdan çox davam edən çıxışı zamanı o, həm müharibənin gedişi ilə bağlı düşüncələrini bölüşdü, həm də Kennedi Mərkəzinin təmiri, Ağ Evdə bal zalı tikintisi planları, builki Dünya Çempionatı, bir respublikaçı konqresmenin səhhəti və bir çox başqa əlaqəsiz mövzular haqqında danışdı.
Bu, klassik Tramp idi – plansız və mövzudan mövzuya keçən çıxış. Keçən həftəsonu o, Floridadakı kurortunda qolf oynayıb. Özünün Truth Social platformasında isə o, İran müharibəsi barədə danışdığı qədər demək olar ki, Ali Məhkəməni tənqid etməyə vaxt ayırıb.
Tramp başqa mövzularla maraqlansa da, o, əvvəlki ABŞ prezidentlərinin çətin yolla öyrəndiyi bir reallıqla üzləşir – müharibə istəsələr də, istəməsələr də prezidentliyi tamamilə ələ ala bilər.
Və getdikcə daha çox sübut göstərir ki, Trampın əvvəllər “artıq qazanılmış” və “tamamilə başa çatmış” adlandırdığı bu müharibə əslində həftələrlə, hətta daha uzun davam edə bilər.
Bazar ertəsi günortadan sonra Tramp açıqladı ki, müharibə səbəbindən ABŞ aprelin əvvəlində planlaşdırılan Çinə prezident səfərinin bir ay təxirə salınmasını xahiş edib.
Ağ Evin mətbuat katibi Karolin Levitt bu qərarla bağlı dedi: “Prezidentin baş komandan kimi ən əsas məsuliyyəti hazırda ‘Operation Epic Fury’ əməliyyatının uğurunu təmin etməkdir.”
Müttəfiqlər tərəddüd edir – sürətli həll yoxdur
İran müharibəsində kim nə istəyir?
Həftəsonu prezident sosial mediada yazdı ki, Hörmüz boğazında gəmiçiliyi qorumaq üçün koalisiya yaratmaq istəyir. Bu boğaz İran hücumları səbəbindən təhlükə altındadır.
“O ümid edirəm ki, Çin, Fransa, Yaponiya, Cənubi Koreya, Böyük Britaniya və digərləri – bu süni məhdudiyyətdən zərər görən ölkələr – gəmilər göndərəcəklər,” – deyə o yazdı. “Bir yolla ya da başqa yolla biz tezliklə Hörmüz boğazını AÇIQ, TƏHLÜKƏSİZ və AZAD edəcəyik!”
Amma onun bu çağırışından sonra Yaponiya, Avstraliya və bir çox Avropa ölkələri daxil olmaqla getdikcə daha çox dövlət bu təşəbbüsə qoşulmaq istəmədiyini bildirib.
Böyük Britaniyanın baş naziri Keir Starmer bazar ertəsi dedi: “Biz daha geniş müharibəyə cəlb olunmayacağıq,” lakin o əlavə etdi ki, boğazla bağlı “uyğun kollektiv plan” olarsa, bunu müzakirə etməyə açıqdır.
Bu isə Trampı xoşagəlməz seçim qarşısında qoyur: dünya neftinin təxminən 20%-nin keçdiyi bu dar su yolunu qorumaq üçün ABŞ donanmasını daha geniş şəkildə cəlb edib-etməmək.
Bazar ertəsi o dedi ki, ABŞ İranın mina yerləşdirən gəmilərini məhv edir – bu isə gəmiçilik üçün əsas təhlükələrdən biridir – amma “bir dənə də kifayətdir.”
“Bu bir az ədalətsizdir,” – dedi o. “Sən müharibəni qazanırsan, amma onların etdiklərini etməyə haqqı yoxdur.”
ABŞ-ın seçimlərini açıq saxlamaq üçün addımlar atdığına dair bəzi əlamətlər də var. Cümə günü ABŞ mediası bildirdi ki, prezident Yaponiyadan Yaxın Şərqə 5 min əsgər və dənizçidən ibarət dəniz piyadaları bölüyünün göndərilməsini əmr edib.
Əgər Tramp hərəkətə keçərsə, bu, ABŞ qüvvələrini İranın yaxınlığında daha böyük risk altına sala bilər.
Əgər o bunu etməzsə və ABŞ-ın İranın hərbi gücünü zəiflətmək məqsədinə çatdığını elan edib əməliyyatları dayandırarsa, İran yenə də gəmiçiliyə təhlükə yarada bilər və neft qiymətləri yüksək qala bilər.
Bu ikinci halda isə ABŞ on milyardlarla dollar xərcləyib, amma Yaxın Şərqdə güc balansını qəti şəkildə dəyişə bilməmiş ola bilər.
Ipsos sorğu şirkətinin nümayəndəsi Klifford Yanq deyir ki, enerji qiymətlərinin uzunmüddətli artımı artıq ictimai dəstəyi zəif olan prezident üçün ciddi siyasi risk yaradır.
Hazırda sorğular göstərir ki, Trampın əsas tərəfdarları İran əməliyyatı və immiqrasiya, tariflər kimi digər məsələlərdə müəyyən şübhələrə baxmayaraq, onu dəstəkləməyə davam edir. Dəstəkdə azalma daha çox mərkəzçi respublikaçılar və müstəqil seçicilər arasında müşahidə olunur.
Trampın populyarlığı – təxminən 40%-in aşağı səviyyəsində – respublikaçılar üçün narahatlıq doğurmalıdır, amma hələlik İran müharibəsinin onu ciddi şəkildə zəiflətməsi görünmür.
Amma bu vəziyyət dəyişə bilər – xüsusilə də müharibə amerikalıların ən çox önəm verdiyi məsələlərə, yəni yaşayış xərclərinə təsir etsə.
Mənzil, ərzaq və istehlak mallarının qiymətləri hələ də yüksəkdir, baxmayaraq ki, ümumi inflyasiya son bir ildə azalıb.
Ən azı, İran müharibəsi Trampın diqqətini iqtisadi problemlərin həllindən yayındırır. Əgər benzinin qiyməti – yaxın vaxtlara qədər onun fəxr etdiyi məsələ – yüksək qalarsa, bu onun siyasi mövqeyi üçün ciddi nəticələr doğura bilər.
Amerika Avtomobil Assosiasiyasına görə, hazırda ABŞ-da benzinin orta qiyməti 3.72 dollardır – bu isə bir ay əvvəlki 2.94 dollarla müqayisədə kəskin artımdır.
“Bu, hər şeyi alt-üst edir,” – deyə Yanq bildirib. “Respublikaçıların ‘əlçatanlıq gündəliyi’ tamamilə zərbə alır.”
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
