Türkiyənin yaxın dövrdəki ən mühüm strateji hədəflərindən biri kiçik modul reaktorlar (SMR) istehsal etməkdir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu istiqamətdə atılacaq addımlar ölkənin enerji tarixində dönüş nöqtəsi olacaq. Hətta bəzi yerli müdafiə sənayesi şirkətlərinin də bu prosesdə mühüm rol oynaya biləcəyi bildirilir.

SMR texnologiyasının üstünlükləri

Enerji sahəsində ən çox müzakirə edilən mövzulardan biri məhz SMR texnologiyasıdır. Ənənəvi nüvə reaktorlarına nisbətən daha kiçik, çevik, ekoloji baxımdan daha təmiz və təhlükəsiz hesab edilən bu reaktorların qurulması istiqamətində Türkiyə ciddi hazırlıqlara başlayıb.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2025-ci ilin martında verdiyi açıqlamada, “Yerli modul nüvə reaktorunu inkişaf etdirəcəyik” sözləri ilə bu sahədə böyük sıçrayışa səbəb olacaq nüvə texnoparkının qurulacağını bəyan edib.

“Kiçik modul reaktorlar Türkiyə üçün kritik əhəmiyyət daşıyır”

Boğaziçi Universitetinin professoru, enerji mütəxəssisi Gürkan Kumbaroğlu bildirir ki, Türkiyənin SMR-lərlə bağlı addımları olduqca əhəmiyyətlidir. Onun sözlərinə görə, belə reaktorların gücü 300 meqavata qədər ola bilər ki, bu da ənənəvi nüvə reaktorlarının təqribən üçdə birinə bərabərdir.

Professor qeyd edir ki, SMR-lərin üstünlükləri aşağıdakılardır:

• Daha az xərclə və daha kiçik ərazilərdə qurulur;

• Qısa müddətdə istifadəyə verilir;

• Modul olduğu üçün istəyə uyğun olaraq əlavə reaktorlarla gücü artırıla bilir;

• İstehsal və daşınma prosesləri nəhəng nüvə qurğularına nisbətən daha sadədir;

• Bu texnologiya xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına imkan yaradır.

  

Türkiyənin “nüvə intibahı”

Enerji və Təbii Sərvətlər naziri Alparslan Bayraktar ölkədə elektrik enerjisinə olan tələbatın önümüzdəki 30 ildə üç dəfə artacağını bildirib. Türkiyənin 2035-ci ilə qədər 7 GW nüvə gücünü istifadəyə verməyi planlaşdırdığını xatırladan Kumbaroğlu əlavə edir:
“Əgər SMR-ləri də bu prosesə daxil edə bilsək, 2050-ci ilə qədər güc 20 GW-a çata bilər. Bu, Türkiyənin nüvə intibahı deməkdir.”

Hazırda 15 ölkədə 51 fərqli SMR dizaynı üzrə lisenziyalaşdırma prosesləri davam edir. Beynəlxalq mənbələr Türkiyənin ABŞ şirkətləri ilə əməkdaşlıq imkanlarını da istisna etmir. Eyni zamanda, dövlət-özəl sektor əməkdaşlığı və müdafiə sənayesinin iştirakı ilə bu prosesin daha sürətli irəliləyəcəyi vurğulanır.

Antalyada nüvə gündəmi

Kumbaroğlu həmçinin dünyada SMR texnologiyasına marağın sürətlə artdığını bildirir. Onun sözlərinə görə, dekabr ayında Antalyada keçiriləcək Beynəlxalq Enerji İqtisadiyyatı Assosiasiyasının (IAEE) Orta Asiya konfransı çərçivəsində nüvə texnologiyaları və yeni inkişaflar müzakirə olunacaq.

Ekspert əlavə edir ki, kiçik modul reaktorlar yalnız enerji istehsalı üçün deyil, müxtəlif sahələrdə də tətbiq oluna bilər. Onun fikrincə, SMR texnologiyası Türkiyə üçün milli təhlükəsizlik baxımından da kritik rol oynayacaq və ölkənin enerji asılılığını əhəmiyyətli dərəcədə azalda biləcək.

Gundelik.az