Müasir cəmiyyətlərdə hüquqi münasibətlərin tənzimlənməsi artıq yalnız sərt mexanizmlərlə deyil, dialoq və qarşılıqlı anlaşma müstəvisində də dəyərləndirilir. Qloballaşan dünyada “yumşaq güc” anlayışı daha çox dövlətlərarası münasibətlər kontekstində işlədilsə də, əslində bu anlayış cəmiyyət daxilində də mühüm funksional məna daşıyır. Sosial sabitliyin, qarşılıqlı etimadın və hüquqi mədəniyyətin formalaşmasında məhz könüllülük və dialoq prinsiplərinə əsaslanan mexanizmlər ön plana çıxır.
Bu baxımdan mediasiya institutu müasir hüquqi sistemin alternativ deyil, tamamlayıcı və humanist elementi kimi diqqət çəkir. O, tərəfləri qarşıdurmadan əməkdaşlığa, mübahisədən anlaşmaya yönəldən bir platforma yaradır.
Gundelik.az xəbər portalına peşəkar mediator Ayaz Süleymanovun verdiyi müsahibədə mediasiyanın cəmiyyətin “yumşaq gücü” kimi mahiyyəti, məhkəmə institutundan fərqli xüsusiyyətləri və sosial harmoniyanın təminində rolu analitik yanaşma ilə şərh olunur. Ekspert mediasiyanın yalnız hüquqi prosedur deyil, eyni zamanda münasibətləri qoruyan və dialoq mədəniyyətini inkişaf etdirən sivil təsir mexanizmi olduğunu əsaslandırır.
Müsahibəni təqdim edirik:
Mediasiyanı cəmiyyətin “yumşaq gücü” adlandırmaq olarmı?
— Bəli, mediasiyanı cəmiyyətin “yumşaq gücü” kimi qiymətləndirmək tam əsaslıdır. “Yumşaq güc” anlayışı zorakılıq, məcburetmə və sərt hüquqi təsir mexanizmlərindən istifadə etmədən təsir göstərmək qabiliyyətini ifadə edir. Mediasiya institutu da məhz dialoq, qarşılıqlı anlaşma, könüllülük və tərəflərin bərabərliyi prinsiplərinə əsaslandığı üçün sosial münasibətlərin tənzimlənməsində humanist və konstruktiv təsir vasitəsi kimi çıxış edir. Bu baxımdan mediasiya cəmiyyətin sabit və balanslı inkişafına xidmət edən mühüm mexanizmlərdən biridir.
Mediasiyanı məhkəmə mexanizmindən fərqləndirən əsas xüsusiyyət nədən ibarətdir?
— Mediasiya ilə məhkəmə mexanizmi arasında əsas fərq qərarvermə üsulundadır. Məhkəmə mübahisəyə hüquqi qiymət verərək tərəflər üçün məcburi qərar qəbul edir. Mediasiya isə tərəflərin öz iradəsi əsasında qarşılıqlı razılaşma əldə etməsinə şərait yaradır. Məhkəmə prosesində adətən qalib və məğlub tərəf müəyyən olunur. Mediasiyada isə məqsəd hər iki tərəfin maraqlarını nəzərə alan və qarşılıqlı qəbul edilən həll modelinin formalaşdırılmasıdır. Bu xüsusiyyət münasibətlərin qorunmasına və sosial harmoniyanın güclənməsinə xidmət edir.
Yumşaq güc aləti kimi mediasiyanın cəmiyyətə konkret təsiri nədən ibarətdir?
— Mediasiya qarşıdurma səviyyəsini azaltmaqla sosial sabitliyin möhkəmləndirilməsinə töhfə verir. Xüsusilə ailə, əmək, kommersiya və qonşuluq münasibətlərində dialoq mədəniyyətinin inkişafına şərait yaradır. Bu mexanizm tərəfləri problemləri zorakı və ya sərt hüquqi müdaxilə yolu ilə deyil, qarşılıqlı anlaşma və müzakirə vasitəsilə həll etməyə təşviq edir. Nəticə etibarilə, uzunmüddətli perspektivdə hüquqi mədəniyyətin yüksəlməsinə, ictimai etimadın artmasına və cəmiyyətdə sağlam ünsiyyət mühitinin formalaşmasına mühüm təsir göstərir.
Gundelik.az
