“Azərbaycan, sənsən mənim ülviyyətim, şan-şöhrətim…” – Bəxtiyar Vahabzadə bu misralarla vətən anlayışını sadəcə coğrafi məkan kimi deyil, mənəvi kimlik, qürur və varlıq səbəbi kimi təqdim edirdi. Doğulub boya-başa çatdığımız, suyunu içdiyimiz, nemətini daddığımız, sevinci ilə qanadlandığımız, kədəri ilə sarsıldığımız torpaq – Vətəndir. Bu Vətənin böyük və şərəfli adı var: Azərbaycan.
Azərbaycanın tarixi keşməkeşli, lakin şərəfli bir yoldur. Zaman-zaman yadelli işğallara, istilalara, parçalanmalara məruz qalan bu torpaq hər dəfə öz övladlarının iradəsi və mübarizəsi ilə ayağa qalxmışdır. Şimal və Cənub olaraq bölünmüş, müxtəlif dövrlərdə ağır sınaqlardan keçmiş Azərbaycan xalqı milli kimliyini, dilini və dövlətçilik ənənəsini qorumağı bacarmışdır.
Təbiətin səxavətlə bəxş etdiyi zənginliklər – Xəzərin mavi suları, Kəpəzin əzəməti, Arazın incə vadiləri, Göygölün şəffaflığı, Qubanın bağları, Lənkəranın bərəkəti – bu torpağı həm gözəl, həm də cazibədar etmişdir. Elə buna görə də Azərbaycan “Odlar yurdu” adlandırılmış, qonaqpərvərliyi və istiqanlılığı ilə seçilmişdir.
Xocalı faciəsi – XX əsrin qanlı səhifəsi
Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biri 1992-ci il fevralın 26-da baş verən Xocalı faciəsidir. Ümummilli lider Heydər Əliyev bu hadisəni insanlıq tarixində qara ləkə adlandıraraq onun xüsusi qəddarlıq və amansızlıqla törədildiyini vurğulamışdır.
Qarabağ bölgəsində yerləşən və strateji əhəmiyyətə malik Xocalı şəhəri 1991-ci ilin sonlarından mühasirəyə alınmış, 1992-ci ilin fevralında isə genişmiqyaslı hücuma məruz qalmışdır. Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər həlak olmuş, yüzlərlə insan yaralanmış və girov götürülmüşdür. Bu hadisə Azərbaycan dövləti tərəfindən soyqırımı aktı kimi qiymətləndirilmişdir.
Xocalı faciəsi yalnız hərbi əməliyyat deyil, mülki əhaliyə qarşı törədilmiş ağır cinayət idi. Qadınların, uşaqların və qocaların həyatına son qoyulması beynəlxalq humanitar hüquq normalarının kobud şəkildə pozulması demək idi. Bu baxımdan hadisə təkcə Azərbaycanın deyil, bəşəriyyətin yaddaşında faciə kimi qalır.
Qarabağ münaqişəsi və tarixi ədalətin bərpası
1988-ci ildən başlanan Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi uzun illər regionda sabitliyi pozmuş, bir milyondan artıq azərbaycanlının doğma yurdlarından didərgin düşməsinə səbəb olmuşdur. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi isə münaqişənin gedişində dönüş nöqtəsi oldu. 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad olunması hərbi-strateji üstünlüyü təmin etdi.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində suverenliyi tam təmin olundu. Bununla da Xocalı şəhəri 31 ildən sonra yenidən dövlət nəzarətinə qayıtdı. Bu hadisə tarixi ədalətin bərpası kimi qiymətləndirilir.
Xocalının dirçəlişi və inkişaf perspektivləri (2026–2030)
Azadlıqdan sonra Xocalıda genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılmışdır. Mina təmizləmə əməliyyatları, infrastrukturun qurulması, yaşayış massivlərinin salınması “Böyük Qayıdış” proqramının əsas istiqamətlərindəndir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən müəyyən edilmiş inkişaf konsepsiyasına uyğun olaraq, Xocalının 2026–2030-cu illərdə müasir və dayanıqlı şəhər modelinə çevrilməsi planlaşdırılır. Baş plan çərçivəsində:
-
“Ağıllı şəhər” texnologiyalarının tətbiqi
-
Alternativ enerji mənbələrinin istifadəsi
-
Müasir məktəb və səhiyyə müəssisələrinin yaradılması
-
Kiçik və orta sahibkarlığın təşviqi
-
Aqrar və turizm potensialının inkişafı
prioritet istiqamətlər kimi müəyyən edilmişdir.
Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, ekoturizm layihələrinin həyata keçirilməsi və rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin qurulması şəhərin gələcək inkişafında mühüm rol oynayacaqdır.
İlham Əliyevin siyasi strategiyası və Xocalının azadlığı
Xocalının azad olunması təkcə hərbi uğur deyil, uzunmüddətli siyasi strategiyanın nəticəsi kimi qiymətləndirilir. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən “güclü dövlət – güclü ordu” konsepsiyası, diplomatik müstəvidə aparılan ardıcıl fəaliyyət və iqtisadi potensialın artırılması Azərbaycanın mövqeyini gücləndirmişdir.
Beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan siyasət ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpasına yönəlmişdir. Azad olunmuş ərazilərdə aparılan quruculuq işləri isə göstərir ki, məqsəd yalnız hərbi qələbə deyil, davamlı inkişaf və reinteqrasiyadır.
Xocalı – yaddaşdan dirçəlişə
Xocalının taleyi Azərbaycan xalqının yaddaşında həm faciənin, həm də zəfərin simvoludur. 1992-ci ilin ağrısı tarixə həkk olunsa da, 2023-cü ildə azadlığın bərpası sübut etdi ki, suverenlik və ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan mübarizə nəticəsiz qalmır.
Bu gün Xocalı artıq yalnız kədərin deyil, dirçəlişin rəmzidir. Ucalan binalar, salınan yollar, qurulan sosial obyektlər gələcəyə ünvanlanan inamın ifadəsidir.
Xocalı bu gün qayıdışın adıdır.
Xocalı bu gün milli birliyin gücüdür.
Xocalı bu gün gələcəyə inamın rəmzidir.
Dirçələn şəhərimizin sabahı işıqlı, qurulan Azərbaycanımız daim güclü olsun.
AYNUR TURAN
Gundelik.az
