“Birinci gün soruşdum: niyə daha çox qadın yoxdur?” – Hind Kabavat deyir.
O, Suriyanın sosial məsələlər və əmək naziridir – müharibədən sülhə doğru çətin və ağrılı keçid dövrünü yaşayan ölkənin keçid hökumətində yeganə qadın nazirdir.
Minlərlə insanın ölümünə səbəb olmuş məzhəb zorakılığı hökumətin hakimiyyətinin ilk aylarına kölgə salıb. Suriyanın bir çox azlıq icmaları bu zorakılıqlara görə hökumət qüvvələrini günahlandırır.
Bir vaxtlar mühacirətdə müxalifət lideri olmuş Kabavat etiraf edir ki, Prezident Əhməd əl-Şaraanın üsyançı qüvvələri 8 dekabr 2024-cü ildə paytaxta daxil olub Əsəd ailəsinin onillərlə davam edən qəddar diktaturasına son qoyandan sonra hökumət səhvlər edib.
Amma o, israrla bildirir: “Keçid dövründə səhvlər olur.”
Kabavat həmçinin deyir ki, prezidentin ən böyük səhvlərindən biri kabinetdə başqa qadınları təyin etməməsidir. Lakin onun sözlərinə görə, prezident ona daha çox qadının təyin olunacağına dair söz verib.
Kabavatın daxil olduğu kabinet əsasən prezidentin yaxın silahdaşları və bəzi keçmiş döyüşçülərdən ibarətdir və bu mühitdə o, çətin tarazlıq yaratmağa çalışır.
BBC-nin Global Women layihəsi üçün hazırladığı xüsusi reportajda biz Kabavatı izlədik və onun iş masasındakı sənədlərin Suriyanın ən həssas təbəqələrinə – yetimlərə, dul qadınlara, həmçinin Əsəd rejimi dövründə yoxa çıxmış on minlərlə insanın yas içində olan ailələrinə aid olduğunu yaxından gördük.
Digər təcili prioritetlər:
14 ilə yaxın davam etmiş vətəndaş müharibəsi nəticəsində didərgin düşmüş milyonlarla insan üçün iş yerləri yaratmaq
evlə təmin etmək
icmalar arasında son qarşıdurmalardan qaçanların əziyyətini azaltmaqdır.
Hər şey təcilidir – həm dağıdılmış, həm də kasıb bir ölkədə. BMT-nin məlumatına görə, suriyalıların 90%-i yoxsulluq həddindən aşağı yaşayır.
Yanvarın əvvəlində Kabavat hökumət qüvvələri ilə şimal-şərqi Suriyada uzun müddətdir üstünlük təşkil edən kürdlərin rəhbərlik etdiyi Suriya Demokratik Qüvvələri (SDF) arasında döyüşlər alovlanandan sonra minlərlə insanın sığındığı sığınacaqları ziyarət etmək üçün şimaldakı Hələbə tələsib.
Ötən yay isə Druzi əhalisinin çoxluq təşkil etdiyi cənub şəhərinə – druzilər, bədəvilər və hökumət qüvvələri arasında ölümcül zorakılıqdan sonra – yardım çatdırmağa çalışıb.
Kabavat həmçinin Əsəd ailəsi ilə eyni şiə azlıq məzhəbinə mənsub olan ələvi qadının ailəsi ilə də əlaqə saxlayıb. Həmin qadın hərbi geyimli silahlı şəxsləri zorlamada ittiham etmişdi.
Bununla belə, Kabavatın Suriyanın müxtəlif icmaları arasındakı parçalanmanı aradan qaldırmaq üçün daha çox iş görməli olduğu barədə tənqidlər də var.
Hökumətin məzhəb zorakılığına reaksiyasında səhvlər olub-olmaması barədə sualı o belə cavablandırır: “Keçid dövründə, münaqişədən sonrakı mərhələdə səhvlər olur. Bu heç kəsi sevindirmir – prezident də daxil.”
Amma o vurğulayır ki, araşdırma başladılıb və indi “bu cinayətləri törədənlərin çoxu həbsdədir”.
Kabavat üçün etimad və sülh qurmaq onun peşə həyatının əsas hissəsi olub. Suriyada, Livanda, Kanadada və ABŞ-da universitet təhsili almış Kabavat hüquqşünas və danışıqlar aparan şəxsdir. O, vətəndaş müharibəsi dövründə mühacirətdəki Suriya müxalifətində aparıcı rol oynayıb.
O hesab edir ki, onun ən güclü silahı dialoqdur: “50 illik diktaturadan sonra insanların ‘biz sənə inanırıq’ deməsi vaxt aparır,” – o izah edir və etimadın həm “insanlar arasında”, həm də hökumətlə xalq arasında formalaşmalı olduğunu vurğulayır. Kabavatla birlikdə şimal-qərbdəki İdlib vilayətinə – Şaraanın Hayat Tahrir al-Sham qüvvələrinin keçmiş üsyançı mərkəzinə də gedirik.
O, vətəndaş müharibəsi dövründə burada qadınların rəhbərlik etdiyi Tastakel adlı təşkilatla çalışıb. Təşkilatın adı ərəb dilindən təxminən “müstəqil olmaq” kimi tərcümə olunur və bu, onun yeni Suriyaya dair fəlsəfəsini də ifadə edir.
Parlaq işıqlı, dolu bir zalda Suriyanın müxtəlif bölgələrindən gənc və yaşlı qadınlar, eləcə də bəzi kişilər toplaşıb. Onlar köhnə rejimin sonunu qeyd edir və qadınların qərarvermədə rolunu gücləndirməyi müzakirə edirlər.
Kabavat üçün bu, məsuliyyət deməkdir.
Yeni keçid parlamentinə – Xalq Məclisinə – keçirilən dolayı seçkilərdə İdlibdən bir nəfər də qadın seçilməyib. Ümumilikdə isə qadın namizədlərə yalnız 4% yer düşüb.
Kabavat qadınlara irad tutur: “Siz birləşməli və siyasi ağılla düşünməli idiniz ki, ən azı bir-iki qadın seçilsin.”
Zalda enerji hiss olunur: bəzi qadınlar sıx bağlanmış hicab taxır, bəziləri tam qara çadralıdır, bəziləri isə Kabavat kimi başı açıqdır.
Bu, çox vaxt “ənənələrin mozaikası” adlandırılan Suriya cəmiyyətinin qadın simasıdır. Şaraanın tərəfdarları sərt sünni islam yozumuna bağlı olsa da, daha sərt islamçı qaydaların tətbiq ediləcəyi qorxusu əsasən reallaşmayıb. Amma bəzi narahatlıqlar qalır.
Şaraa özü bir vaxtlar əl-Qaidə komandiri olmuş, sonra islamçı üsyançı liderə çevrilmişdi. İndi isə hərbi geyimi çıxarıb Qərb üslubunda kostyum geyinir və özünü praqmatik kimi təqdim edir.
Kabavat deyir ki, prezident keçən ilin martında hökuməti elan etdiyi gün ona belə deyib: “Gəlir… keçid dövründəyik.”
Onun kabinetdə “simvolik qadın” (token) olması barədə fikirlər Kabavat tərəfindən sərt rədd edilir: “Mən burada vitrin üçün deyiləm,” – o bəyan edir. “Mən işimi görərkən özümü nə xristian, nə də qadın kimi hiss edirəm. Mən özümü Suriyanın vətəndaşı kimi hiss edirəm… Mən özümü azlıq və ya qadın kimi hiss etməyə başladığım an legitimliyimi itirərəm.” İdlibdə keçirilən konfransda cəmiyyətin dəyişdiyinin bir işarəsi görünür. Kabavatın ətrafına coşqu ilə gənc qadınlar yığışır – onlar Tastakel dərslərinin keçmiş tələbələridir.
Onlardan biri Siwar deyir: “Onun bizə öyrətdiyi missiyanı həyata keçiririk və daha çox bilik toplayırıq ki, hazır olaq.”
Digər qadın Ghufran isə barmağını silkələyərək vurğulayır: “Ya bütün qərarvermə gücünün olduğu məkanda yer alacağıq, ya da ümumiyyətlə o məkanda olmaq istəmirik.”
Hətta çox mühafizəkar İdlibdə belə, müharibə dövründə əvvəlki nəsil qadınlar vətəndaş cəmiyyətində liderlik rolunu oynayıb.
Sakit danışan, amma özünə inamlı Ahlam əl-Rəşid indi vilayət hökumətində sosial məsələlər üzrə direktorudur. 2017-ci ildə qadın hüquqları sahəsində fəaliyyətinə görə BBC-nin “100 qadın” siyahısına düşmüşdü.
O deyir ki, vətəndaş müharibəsi dövründə qadınlar siyasət, yardım, təhsil və səhiyyə daxil olmaqla bir çox sektora rəhbərlik ediblər. Çoxu ailəsinin əsas qazanc gətirən üzvü olub və hələ də belədir.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
