Süni intellekt Parkinson xəstəliyi, antibiotiklərə davamlı bakteriyalar və nadir xəstəliklər üçün yeni müalicələrin hazırlanmasında elmə yeni imkanlar yaradır. Texnologiya milyonlarla kimyəvi birləşməni qısa müddətdə analiz edərək perspektivli dərman namizədlərini müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Antibiotiklərə davamlı bakteriyalarla mübarizə
Antibiotiklərə davamlılığın artması infeksiyaların müalicəsini getdikcə çətinləşdirir. Hazırda antibiotiklərə davamlı infeksiyalarla əlaqəli səbəblərdən hər il təxminən 1,1 milyon insanın öldüyü bildirilir. Yeni antibiotiklərin hazırlanması isə uzun və bahalı prosesdir.
ABŞ-ın Massaçusets Texnologiya İnstitutunun professoru Ceyms Kollinz və komandası bu problemi həll etmək üçün süni intellektdən istifadə edib.
Tədqiqatçılar süni intellekt vasitəsilə 45 milyondan çox kimyəvi birləşməni analiz edərək qonoreyaya səbəb olan Neisseria gonorrhoeae və MRSA kimi antibiotiklərə davamlı bakteriyalara qarşı təsir göstərə biləcək maddələri axtarıblar.
Sistem daha sonra 36 milyon potensial birləşmə hazırlayıb. Onlardan 24-ü laboratoriyada sınaqdan keçirilib. Yeddi birləşmənin antimikrob təsir göstərdiyi, ikisinin isə hər iki bakteriyaya qarşı yüksək effektivlik nümayiş etdirdiyi müəyyənləşdirilib.
Bu maddələrin mövcud antibiotiklərdən fərqli mexanizmlərlə təsir etdiyi düşünülür. İki namizəd hazırda daha geniş sınaqlardan keçirilir.
Parkinson xəstəliyində yeni yanaşma
Parkinson xəstəliyi 1817-ci ildən məlum olsa da, xəstəliyin inkişafını dayandıran müalicə hələ mövcud deyil. Dünyada 10 milyondan çox insanın Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi təxmin edilir.
Kembric Universitetinin professoru Mişel Vendruskolo və həmkarları 2024-cü ildə Parkinson xəstələrinin beynində yaranan Levi cisimciklərini hədəf alan dərman namizədlərini müəyyənləşdirmək üçün maşın öyrənməsindən istifadə ediblər.
Süni intellekt mövcud birləşmələrin kimyəvi quruluşlarını analiz edərək yeni namizədlər təklif edib. Laboratoriya sınaqları və əldə olunan nəticələrin yenidən sistemə daxil edilməsi nəticəsində beş perspektivli birləşmə müəyyənləşdirilib.
Hazırda bu maddələrin Parkinson xəstəliyinin müalicəsində istifadə edilə bilib-bilməyəcəyi araşdırılır. Tədqiqatçıların məqsədlərindən biri xəstəliyin yalnız simptomlarını azaltmaq deyil, onun inkişafının qarşısını almaqdır.
Köhnə dərmanlardan yeni müalicələrə
Süni intellekt və müasir tədqiqatlar yalnız yeni dərmanların hazırlanmasına deyil, mövcud dərmanların başqa xəstəliklərdə istifadəsinin müəyyənləşdirilməsinə də kömək edir.
Nadir Castleman xəstəliyindən əziyyət çəkən amerikalı həkim Devid Fajgenbaum mövcud dərmanlardan biri olan sirolimusun xəstəliyinə təsir göstərə biləcəyini müəyyənləşdirib. Böyrək transplantasiyasından sonra orqanın rədd edilməsinin qarşısını almaq üçün istifadə olunan preparat onun xəstəliyinin uzunmüddətli remissiyaya keçməsinə kömək edib.
Bundan başqa, Insilico Medicine kimi şirkətlər süni intellektdən istifadə edərək ağciyər xəstəlikləri də daxil olmaqla müxtəlif xəstəliklər üçün yeni dərman namizədləri hazırlayırlar.
Süni intellekt hər şeyi həll etmir
Bütün bu irəliləyişlərə baxmayaraq, süni intellekt dərman hazırlama prosesinin yalnız müəyyən mərhələlərini sürətləndirə bilir.
Əsas problemlərdən biri dərmanların orqanizm tərəfindən sorulması, yayılması, xaric edilməsi və toksikliyi ilə bağlı məlumatların məhdud olmasıdır. Bu məlumatların böyük hissəsi əczaçılıq və biotexnologiya şirkətlərinin əlindədir.
Hazırda süni intellekt xüsusilə xəstəlik üçün mümkün hədəflərin müəyyənləşdirilməsi və həmin hədəflərə təsir edə biləcək molekulların tapılmasında faydalıdır.
Lakin perspektivli molekulun real dərmana çevrilməsi üçün laboratoriya araşdırmaları, təhlükəsizlik yoxlamaları və klinik sınaqlar da daxil olmaqla uzun bir proses tələb olunur. Buna görə süni intellekt dərman hazırlama prosesini sürətləndirsə də, yeni müalicələrin xəstələrə çatması hələ vaxt tələb edir.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
