Qida allergiyası çox vaxt yalnız uşaqlıq dövrü ilə əlaqələndirilir. Halbuki mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu problem hər yaşda yaranır. Hətta uzun illər heç bir problem olmadan istehlak edilən qida məhsulu belə bir gün qəfil həyati təhlükə yaradan allergik reaksiyaya səbəb olur.
Dünya üzrə aparılan araşdırmalar qida allergiyasının yayılma tezliyinin artdığını göstərir. Avropa Allergologiya və Klinik İmmunologiya Akademiyasının (EAACI) məlumatına əsasən, uşaqlarda qida allergiyasının yayılma göstəricisi 6–8 faiz, böyüklərdə isə 3–4 faiz təşkil edir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yüngül simptomlara görə diaqnoz qoyulmayan halların sayı bundan da çox ola bilər.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) məlumatları da son 20 ildə uşaqlarda qida allergiyası ilə bağlı müraciətlərin nəzərəçarpacaq dərəcədə artdığını göstərir.
Türkiyədə də bu sahədə məlumatlılıq artsa da, mütəxəssislər bunun hələ də kifayət etmədiyini bildirirlər. Türkiyə Tənəffüs Araşdırmaları Dərnəyinin Astma və Allergiya İşçi Qrupunun sədri, professor Zeynəb Ferhan Özşeker mövzu ilə bağlı mühüm məqamları açıqlayıb.
Allergiyanın yaşı yoxdur
Professor Zeynəb Ferhan Özşeker bildirib ki, qida allergiyası cəmiyyətdə çox vaxt lazımi qədər ciddiyə alınmır:
“Qida allergiyası kifayət qədər diqqət yetirilməyən bir problemdir. Lakin başladıqdan sonra ölümcül nəticələrə səbəb olur. Bununla bağlı hadisələri demək olar ki, hər gün eşidirik. Uşaq və ya böyük olmasının fərqi yoxdur, hər yaş qrupunda rast gəlinə bilər. İlk dəfə böyüklərdə də, körpələrdə də ortaya çıxa bilər.”
Onun sözlərinə görə, əvvəllər heç bir problem yaratmayan qida məhsulu da sonradan təhlükəli ola bilər. Bu, immun sisteminin qəfil və həddindən artıq reaksiyası ilə əlaqədardır. Reaksiyanın ağırlığı isə çox vaxt qəbul edilən qidanın miqdarından asılı olmur.
Miqdar deyil, təmas vacibdir
Cəmiyyətdə geniş yayılmış yanlış fikirlərdən biri də “az miqdarda yeyilsə, heç nə olmaz” düşüncəsidir.
Professor Özşeker bu barədə deyib:
“Cəmiyyətimiz allergiyanı yeni-yeni tanımağa başlayıb. İnsan ‘mənim allergiyam var’ dedikdə, ona ‘bir tikə ye, bunu sənin üçün xüsusi hazırlamışıq’ deyirlər. Halbuki mikroqram səviyyəsində qəbul edilən qida belə ağır allergik reaksiyaya, hətta ölümə səbəb olur.”
Bu səbəbdən problem qəbul edilən miqdarda deyil. Bəzən allergenlə ən kiçik təmas belə ciddi reaksiyaya yol açır.
Xüsusilə qoz-fındıq, yer fındığı, süd, yumurta və bəzi dəniz məhsulları çox az miqdarda qəbul edildikdə belə anafilaksiya inkişaf etdirir. Anafilaksiya bir neçə dəqiqə ərzində yaranan və tənəffüs yollarını zədələyən həyati təhlükəli allergik reaksiyadır.
Hansı əlamətlər ciddi qəbul edilməlidir?
Qida allergiyası hər zaman ağır simptomlarla başlamır. Lakin ilkin əlamətləri vaxtında tanımaq həyati əhəmiyyət daşıyır.
Professor Özşeker aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirməyi tövsiyə edir:
Ağızda metal dadının yaranması;
Dilin və dodaqların şişməsi;
Səsin tutulması və ya boğulaşması;
Udqunmaqda çətinlik;
Sinədə sıxılma hissi;
Bədəndə və üzdə qaşınma;
Nəfəs darlığı.
Bu əlamətlər meydana çıxarsa, dərhal təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır. Qida allergiyası diaqnozu qoyulmuş şəxslər üçün adrenalin autoinjektoru həyatı xilas edir.
Məktəblərdə qida paylaşımı niyə məhdudlaşdırılır?
ABŞ, Böyük Britaniya və Kanadada bir çox məktəbdə şagirdlər arasında qida paylaşımı qadağan edilib və ya ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb. Restoranlarda allergenlərin göstərilməsi məcburidir, qablaşdırılmış məhsulların üzərində isə “eyni istehsal xəttində hazırlanıb” kimi xəbərdarlıqlar standart hal alıb.
Bu qaydaların əsas məqsədi uşaqların təhlükəsizliyini təmin etməkdir.
Professor Özşeker bildirib:
“Məktəblərdə uşaqlar arasında yemək paylaşılması düzgün deyil. Çünki hansı uşağın hansı qidaya allergiyası olduğunu əvvəlcədən bilmək mümkün deyil. Allergiyası olan uşaq üçün cəmi bir tikə qida belə həyati təhlükə yarada bilər.
Mənbə:TRT Haber
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
