İstirahət etmək üçün tətilə getmək artıq hamının seçimi deyil. Getdikcə daha çox insan dünyanın ən çətin yerlərində fiziki baxımdan son dərəcə ağır macəralara üstünlük verir.
Sara Storey üçün Dünyanın Ən Hündür Marafonu heç kimin əvvəllər etmədiyi bir işi həyata keçirmək fürsəti idi.
“Bir çox ultramarafon və bir neçə günlük çətin yarışlarda iştirak etmişdim. Amma start xəttinə çatmaq üçün belə bu qədər böyük səy tələb olunan bir tədbirlə heç vaxt qarşılaşmamışdım”, – deyə o bildirib.
O, bu ilin əvvəlində Çilidə keçirilən Dünyanın Ən Hündür Marafonuna qeydiyyatdan keçən 16 iştirakçıdan biri idi. 42,195 kilometrlik yarış dünyanın ən hündür vulkanı olan Ojos del Saladoda, dəniz səviyyəsindən 6 893 metr yüksəklikdə başlayırdı.
Çox az oksigen, -30 dərəcə şaxta və saatda 100 kilometrə çatan külək şəraitində iştirakçılar əvvəlcə təxminən 11 saatlıq dırmanış etməli idilər ki, ümumiyyətlə start nöqtəsinə çata bilsinlər. Bunu yalnız beş nəfər bacardı və bundan sonra onları yüksək dağ şəraitində marafonu başa vurmaq gözləyirdi.
“Ümumilikdə təxminən 30 saat hərəkətdə oldum. Bu yarış məndən çox şey aldı. Məncə, vulkanla mənim aramdakı mübarizə heç-heçə başa çatdı, çünki həyatımda heç vaxt fiziki imkanlarımın son həddinə bu qədər yaxın olmamışdım. Amma yenə də məndən soruşsalar, bir daha iştirak edərəmmi? Əlbəttə. İnsanların görməsini istəyirəm ki, 47 yaşlı adi bir qadın iradəsini ortaya qoyanda nələr edə bilər.”
Storey tək deyil. Getdikcə daha çox insan tətildə sadəcə əylənmək yox, özünü sınağa çəkmək istəyir. Bu tendensiya səyahət dünyasında sürətlə yayılır.
Bu ilin əvvəlində Pinterest 2026-cı ilin əsas trendlərindən biri kimi “darecation” anlayışını təqdim edib. Bu söz “cəsarət” və “tətil” sözlərinin birləşməsidir və macəra dolu, adrenalinli səyahətləri ifadə edir. Şirkətin məlumatına görə, macəra turizmi ilə bağlı axtarışlar 75% artıb və xüsusilə Z və Millennial nəsilləri arasında bu növ səyahətlərə marağın daha da yüksələcəyi gözlənilir.
İdman sığortası şirkəti SportsCover Direct də son iki ildə idman səyahət sığortası alanların sayında 182%-lik artım qeydə alıb. Xüsusilə trekking, alpinizm və marafon səfərlərinə maraq güclənib.
Dünyanın aparıcı dağ və ultramarafon təşkilatlarından olan UTMB World Series də sürətli inkişaf yaşayır. 2003-cü ildə yalnız bir yarışla fəaliyyətə başlayan təşkilat hazırda dünya üzrə 60-dan çox yarış keçirir. İştirakçıların sayı isə 2022-ci ildəki 50 mindən 170 minə yüksəlib. Onların əksəriyyəti peşəkar idmançılar yox, bu sahəyə ciddi yanaşan həvəskarlardır.
UTMB International-ın icraçı direktoru Florian Lamblin deyir:
“İnsanlar bu yarışlar üçün sanki özlərini yenidən formalaşdırırlar. Məqsədləri mürəkkəb bir işin öhdəsindən gəlmək və nəticədə təbiətin qoynunda 30 saata qədər qaçaraq qeyri-adi bir nailiyyət əldə etməkdir.”
Britaniyalı alpinist və Adventure Alternative şirkətinin qurucusu Gavin Bate hesab edir ki, bu cür səyahətlərin populyarlığı təkcə məşq metodlarının və idman qidalanmasının inkişafı ilə bağlı deyil.
“Bu, həm də insanın təbiətlə əlaqə qurmaq istəyindən irəli gəlir. Bir çox insan üçün idman zalı artıq kifayət etmir. Açıq hava macəraları sahəsində çalışanlar görürlər ki, psixoloji sağlamlıqlarını yaxşılaşdırmaq üçün bu fəaliyyətlərə qoşulan insanların sayı sürətlə artır.”
O, həmçinin Comic Relief xeyriyyə layihələrinin məşhurlar vasitəsilə çətin macəraları televiziya tamaşaçılarına göstərməsinin bu marağın artmasına təsir etdiyini deyir.
2009-cu ildə radio aparıcısı Kris Moyls Kilimancaro zirvəsinə qalxdıqdan sonra minlərlə insan eyni təcrübəni yaşamaq istədiyini bildirib. Moyls özü artıq çəkili və siqaret çəkən biri idi. İnsanlar düşünürdülər ki, o bacarıbsa, deməli onlar da bacara bilərlər.
İllər keçdikcə ekstremal səyahətlərin növləri də dəyişib. Bu gün bunlara adi marafondan daha uzun məsafələri əhatə edən ultramarafonlar, sərt iqlim və çətin relyef şəraitində trail qaçışları daxildir. İştirakçılar bəzən öz ləvazimatlarını daşımalı, marşrut boyunca düşərgə qurmalı və hava şəraiti ilə mübarizə aparmalıdırlar.
İdman psixoloqu doktor Josephine Perry bu yarışları “təşkil olunmuş macəralar” adlandırır. Onun sözlərinə görə, insanlar əvvəlcə marafonlarda, sonra triatlon və Hyrox yarışlarında iştirak edir, daha sonra isə ultramarafonlara keçirlər.
O deyir ki, bu yarışlara qoşulan insanlar əsasən iki qrupa bölünür:
Qaçmağı və təbiətdə olmağı sevənlər;
Yol yarışlarında mükəmməllik və nəticə təzyiqindən bezən, fərqli təcrübə axtaranlar.
Perrinin fikrincə, ultramarafonlarda əsas məqsəd rekord qırmaq deyil.
“Sonda əsas qazanc sürət göstəriciləri olmur. Əsas olan marşrutun necə möhtəşəm olması, yol boyu gördüklərin və geri qayıdanda danışacağın hekayələrdir.”
Ekstremal macəra axtaranlar üçün seçimlər çoxdur.
Ən məşhurlarından biri Mərakeş səhrasında keçirilən və 2026-cı ildə 40-cı dəfə təşkil olunan Marathon des Sables yarışıdır. Təxminən altı gün ərzində iştirakçılar Sahara səhrasında 251 kilometr məsafə qət edirlər.
ABŞ-ın Tennessi ştatında keçirilən Barkley Marathons isə dünyanın ən qəddar yarışlarından biri hesab olunur. Marşrut işarələnməyib, iştirakçılar yalnız xəritə və kompasdan istifadə edirlər və çox vaxt heç kim yarışı bitirə bilmir.
Avropada keçirilən Ultra Trail du Mont Blanc yarışında iştirakçılar Alp dağları boyunca 171 kilometrlik marşrutla üç ölkədən keçirlər.
Daha qeyri-adi yarışlar da mövcuddur. 2025-ci ildə İsveçdə dünyanın ən dərin marafonu sink mədənində keçirilib. Dünyanın Ən Hündür Marafonu isə 2027-ci ildə Boliviyada yenidən təşkil olunacaq. Hətta Everest baza düşərgəsindən başlayaraq Şerpa yolları ilə keçən Everest marafonunda da iştirak etmək mümkündür.
Daha uzun sınaq axtaranlar üçün isə Alyaska çöllərində keçirilən Iditarod Invitational adlı 1000 millik qış yarışı var.
Marafon həvəskarları və fiziki cəhətdən çox hazırlıqlı macəraçılar üçün görünür ki, artıq Yer üzündə heç bir yer həddindən artıq uzaq və ya çətin sayılmır.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
