İşğal olunmuş Qərb Sahilində və Qəzza Zolağında yaşayan fələstinlilər 1948-ci ildə baş verən Nəkbənin (Böyük Fəlakət) 78-ci ildönümünü qeyd etdilər. Həmin il yüz minlərlə insan evlərindən, kəndlərindən və torpaqlarından qovularaq qaçqına çevrildi.
Fələstin Muxtariyyətinin paytaxtı Ramallahda yüzlərlə insan şəhər mərkəzində toplaşıb. Şəhərin hər yerindəki məscidlərdən fəlakətin 78-ci ildönümünü simvolizə edən sirenlər 78 saniyə ərzində səsləndirilib. Nəhəng Fələstin bayraqları mərhum Fələstin lideri Yasir Ərəfatın məzarından Manara Meydanına böyük bir yürüşlə daşınıb. Nümayişçilər tarixi Fələstin torpaqlarına qayıtmaq tələblərini təkrarlayıblar və sürgünə göndərildikləri və indi Nəkbənin (Böyük Fəlakət) simvoluna çevrilən şəhərlərə qayıtmaq əzmlərini simvolizə edən “böyük açarlar” daşıyıblar.
“Müddəti bitməyən müqəddəs bir hüquq”: Anım tədbirlərində iştirak edən fələstinlilər Nakbanın yaddaşlarında açıq bir yara olaraq qaldığını vurğuladılar. Tədbirdə çıxış edən Cihad Dar Əli qayıtmaq hüququnun “müddəti bitməyən müqəddəs bir hüquq” olduğunu və fəlakətin əsas günahkarı hesab etdikləri Böyük Britaniyadan mənəvi və maddi təzminat tələb etdiklərini bildirdi. İştirakçılar Nakbanın fələstinlilərin yaddaşında açıq bir yara olaraq qaldığını vurğulayaraq, köçkünlük və mülkiyyətdən məhrum edilmənin təsirlərinin zamanla bitmədiyini və hələ də Fələstin ərazilərində və qaçqın düşərgələrində yaşayan fələstinlilərin həyatına dərin təsir göstərdiyini iddia etdilər. Əbdülkərim Əbu Ərkub dedi: “Bu gün bizə on illər əvvəl Fələstin xalqının başına gələn milli faciəni xatırladır. Qayıtmaq hüququ qanuni sahiblərinə qaytarılmalı və Fələstin xalqının didərgin düşdüyü evlərinə qayıtmasına icazə verməklə ədalət təmin edilməlidir.” “Bu gün biz Fələstin xalqını viran qoyan və təsirləri bu günə qədər davam edən Fələstin Nəkbəsini anırıq. Fələstinli qaçqınların evlərinə qayıtmalarına icazə verməklə beynəlxalq səviyyədə tanınmış qətnamələrə uyğun olaraq ədaləti bərqərar etməyin vaxtıdır.”
Nakbanın tarixi mənşəyi
Nəkbə zamanı təxminən 750.000 fələstinli ya evlərindən qovuldu, ya da qaçmağa məcbur edildi.
Lakin Nakbanın kökləri 1948-ci ildən əvvələ, 1917-ci il Balfour Bəyannaməsinə gedib çıxır. Bu Bəyannamədə Britaniya Xarici İşlər Naziri Lord Balfour yəhudi xalqına Fələstində vətən vəd etmişdi. Osmanlı İmperiyasının süqutundan sonra bu bölgə Britaniya mandatı altına keçdi.
1947-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Fələstini iki dövlətə bölmək planı təklif etdi və ərazinin yarıdan çoxu gələcək yəhudi dövlətinə verildi, lakin bu plan Fələstinlilər və ərəb ölkələri tərəfindən rədd edildi.
Britaniya mandatının sona çatması və 1948-ci ilin mayında İsrailin qurulmasının elan edilməsi ilə kütləvi zorakılıq və didərginlik dalğaları başladı, o cümlədən Deyr Yasin, Tantura və Hayfa da daxil olmaqla, Fələstin mülki əhalisinə qarşı 70-dən çox sənədləşdirilmiş qırğın törədildi. İsrailin qurulmasının elan edilməsindən sonra Misir, Suriya, İordaniya, Livan, Səudiyyə Ərəbistanı və İraqdan olan qüvvələr İsrailin hərbi irəliləyişini dayandırmaq üçün Fələstin ərazilərinə daxil oldular. Lakin bu hərbi əməliyyatlar ərəb ordularının məğlubiyyəti ilə nəticələndi və İsrailə bölünmə planında ona ayrılmış ərazilərdən kənarda da nəzarətini genişləndirməyə imkan verdi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1948-ci ilin dekabr ayında qaçqınların “mümkün qədər tez” evlərinə qayıtmalarını tələb edən 194 saylı Qətnaməni qəbul etdi. Lakin, Fələstin məsələsi üçün fundamental hüquqi istinad nöqtəsi olmasına baxmayaraq, bu qətnamə bu günə qədər tətbiq olunmayıb və İsrail qaçqınların geri qayıtmasına mane olmağa davam edir.
Nəkbə Fələstin milli mübarizəsinin mərkəzidir və Nəkbə Günü tədbirləri hər il işğal olunmuş Qərb Şəriyəsində və Qəzza zolağında, eləcə də milyonlarla fələstinli qaçqının yaşadığı diaspora ölkələrində keçirilir. O vaxtdan bəri, “qayıdış hüququ” Fələstin kimliyinin və münaqişənin tarixi hekayəsinin vacib bir hissəsinə çevrilərək nəsildən-nəslə uşaqlara və nəvələrə ötürülüb.
Mənbə:Euronews
Tərtib etdi:Jalə Əliyeva
Gundelik.az
