Daimi yorğunluq, səbəbsiz çəki dəyişiklikləri və yuxu rejiminin pozulması bir çox insanı “Hormonlarımda problem var?” sualına yönəldir. Hormonlar maddələr mübadiləsindən əhval-ruhiyyəyə qədər bir çox prosesə təsir göstərsə də, hər şikayəti hormonal pozğunluqla əlaqələndirmək düzgün deyil.
Xüsusilə simptomlar uzun müddət davam edirsə və bir neçə əlamət eyni vaxtda ortaya çıxırsa, həkim müayinəsi vacibdir.
BƏDƏNİMİZDƏ GÖRÜNMƏYƏN BİR ƏLAQƏ SİSTEMİ VAR
Hormon sistemi yalnız bir orqandan ibarət deyil. Qalxanabənzər vəz, mədəaltı vəzi, böyrəküstü vəzlər, hipofiz və reproduktiv orqanlar bir-biri ilə əlaqəli şəkildə fəaliyyət göstərir.
Daimi yorğunluq isə mütləq hormon çatışmazlığı demək deyil. Yuxusuzluq, dəmir çatışmazlığı, qanazlığı, stress, bəzi dərmanlar və yuxu pozğunluqları da oxşar əlamətlərə səbəb olur.
Məsələn, qalxanabənzər vəzin zəif fəaliyyəti yorğunluq, üşümə, qəbizlik və çəki artımı ilə müşayiət olunur. Buna görə də yalnız bir simptoma əsaslanaraq nəticə çıxarmaq doğru deyil.
ÇƏKİ VERƏ BİLMİRSİNİZSƏ, SƏBƏB HƏMİŞƏ İRADƏSİZLİK DEYİL
Çəkiyə yalnız hormonlar təsir etmir. Qidalanma, fiziki aktivlik, yuxu, yaş, genetik xüsusiyyətlər və bəzi dərmanlar da mühüm rol oynayır.
Bununla yanaşı, bəzi hormonal və metabolik xəstəliklər çəki dəyişikliklərinə səbəb olur. Hipotireoz və Kuşinq sindromu buna nümunədir.
Çəki dəyişiklikləri ilə yanaşı güclü halsızlıq, saç və dəri dəyişiklikləri, ürəkdöyünmə, həddindən artıq üşümə və ya istiyə dözümsüzlük kimi əlamətlər də varsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
SƏHƏR DİNLƏNMƏMİŞ OYANIRSINIZ?
Yuxu ilə hormonlar arasında qarşılıqlı əlaqə var. Axşam saatlarında melatonin artır, səhərə yaxın isə kortizolun səviyyəsi yüksələrək orqanizmin oyanmağa hazırlanmasına kömək edir.
Lakin gecə yata bilməmək avtomatik olaraq hormonal problem demək deyil. Stress, narahatlıq, kofein istifadəsi, yuxu apnesi və digər sağlamlıq problemləri də yuxu pozuntularına səbəb olur.
Həftələrlə davam edən və gündəlik həyata təsir göstərən yorğunluq və ya yuxu problemi varsa, səbəbi araşdırmaq və özbaşına hormonal əlavələr qəbul etməkdən çəkinmək daha doğrudur.
STRESS HORMONU KORTİZOL
Son illərdə sağlamlıq mövzusunda ən çox müzakirə olunan hormonlardan biri kortizoldur. Kortizol stress reaksiyasında mühüm rol oynasa da, onu yalnız “pis hormon” və ya “stress hormonu” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.
Bu hormon qan şəkəri və maddələr mübadiləsi, qan təzyiqi, immun cavab və stressə uyğunlaşma kimi bir çox prosesdə iştirak edir. Üstəlik, kortizolun səviyyəsi gün ərzində dəyişir və onun təbii gündəlik ritmi var.
İnternetdə yayılan “kortizolu aşağı salın” və ya “hormonlarınızı balanslaşdırın” kimi ümumi tövsiyələr tibbi müayinənin yerini vermir. “Böyrəküstü vəz yorğunluğu” kimi təqdim edilən yanaşmanın isə elmi cəhətdən təsdiqlənmiş xəstəlik olmadığı vurğulanır.
Əsl hormonal pozğunluqdan şübhələnildikdə düzgün yanaşma simptomlara əsasən özbaşına nəticə çıxarmaq deyil. Həkim xəstənin şikayətlərini və tibbi tarixçəsini qiymətləndirir, müayinə aparır və lazım gəldikdə uyğun laborator analizlər təyin edir.
Yəni “hormon balansı” tamamilə əsassız anlayış deyil. Ancaq hər yorğunluğu, çəki dəyişməsini və yuxu problemini hormonlarla əlaqələndirmək də doğru deyil. Əsas məsələ bədənin verdiyi siqnalları düzgün qiymətləndirmək və davamlı şikayətlər zamanı vaxtında həkimə müraciət etməkdir.
Mənbə:CNN Türk
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
