Mən özümü heç vaxt qida əlavələrindən həddindən artıq istifadə edən biri hesab etmirdim. Lakin bir gün dolabıma diqqətlə baxanda fərqli mənzərə ilə qarşılaşdım.
Fərqinə varmadan kreatin, D vitamini, maqnezium, kollagen, müxtəlif göyərti ekstraktlarından hazırlanmış kompleks əlavələr və perimenopauza dövrünün təsirlərini azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş həblərlə dolu bir kolleksiya toplamışdım.
Sosial şəbəkələrdə qarşıma çıxan saysız-hesabsız reklamların mənə təsir etmədiyini düşünürdüm. Amma görünür, yanılmışam.
“Bu əlavələr sayəsində özümü inanılmaz hiss edirəm!” kimi şərhlər, görünür, kollagenlə “gücləndirilmiş” dərimin altına qədər işləyib.
İstehlakçı hüquqlarını müdafiə edən “Hansı” təşkilatının son sorğusuna görə, respondentlərin 76%-i müntəzəm olaraq ən azı bir qida əlavəsi qəbul edir. Bunlara vitaminlər, minerallar, omeqa-3 yağ turşuları, probiotiklər və bitki mənşəli əlavələr daxildir. Sorğuda iştirak edənlərin təxminən beşdə biri isə hər gün dörd və ya daha çox əlavə qəbul etdiyini bildirib.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, ehtiyac olduqda qida əlavələri sağlamlığa ciddi fayda verə bilər. Lakin sağlamlığını maksimum səviyyədə yaxşılaşdırmağa çalışan insanların sayı artdıqca, bunun bəzi hallarda sağlamlıq üçün təhlükəyə çevrildiyi müşahidə olunur.
BBC-yə danışan ekspertlər bildirirlər ki, onlar son dövrlərdə qaraciyər, böyrək və həzm sistemi problemləri ilə müraciət edən xəstələrin sayında artım görürlər. Onların sözlərinə görə, bu problemlərin bir qismi həddindən artıq və nəzarətsiz qida əlavəsi istifadəsi ilə əlaqəlidir.
Bir qidalanma mütəxəssisi insanların istifadə etdiyi əlavələrin sayını “ağılasığmaz” adlandırır.
“O qədər insan var ki, artıq həbin qidadan daha faydalı olduğunu düşünməyə başlayıb. Halbuki bu belə deyil”, – deyə o vurğulayır.
Sağlam olmaq istəyərkən böyrək daşı ilə üzləşdi
ABŞ-ın Sietl şəhərində yaşayan 30 yaşlı Ginger Smith üç il əvvəl qida əlavələri qəbul etməyə başlayanda sağlamlığını yaxşılaşdırdığına inanırdı.
Brend təsirçisi (influenser) kimi fəaliyyət göstərən Gingerə müxtəlif şirkətlər tərəfindən pulsuz məhsullar göndərilirdi. O isə qəbul etdiyi həblərin, tozların və gellərin faydalarından sosial şəbəkələrdə danışırdı.
“Yüksək dozada C vitamini, D vitamini, zerdeçal əlavələri qəbul edirdim. Həmçinin şişkinliyi azaltmaq üçün xüsusi əlavələrdən istifadə edir və müntəzəm olaraq elektrolitlərlə zəngin su içirdim”, – deyə o xatırlayır.
Bir neçə il ərzində özünü enerjili və sağlam hiss etdiyini deyən Ginger bilmirdi ki, böyrəklərinə ciddi yük salır.
Şiddətli bel ağrıları başlayandan sonra həkimə müraciət etdi və qan analizləri verdi. Bir neçə gün sonra ona ultrasəs müayinəsi təyin olundu.
“Bir qədər narahat idim, amma mənə nəhəng böyrək daşı olduğunu deyəcəklərini heç gözləmirdim. Daş o qədər böyük idi ki, onu çıxarmaq üçün əməliyyat lazım olduğunu bildirdilər.”
Həkimlərin sözlərinə görə, ölçüsü 2–3 santimetr olan bu böyrək daşı hər gün qəbul etdiyi müxtəlif əlavələrin təsiri nəticəsində yaranmışdı.
“Sağlamlığımı yaxşılaşdırmağa çalışarkən özümü bu vəziyyətə salacağımı heç təsəvvür etməzdim”, – deyə Ginger bildirir.
Qaraciyərə də zərər verə bilər
İspaniyanın Madrid şəhərində yerləşən Hospital Universitario La Paz xəstəxanasının qastroenteroloqu Pedro de Maria Pallares deyir ki, son illərdə bitki mənşəli əlavələr səbəbindən qaraciyər problemləri yaşayan xəstələrin sayı artıb.
“Xəstədən soruşuruq ki, hər hansı dərman qəbul edirsinizmi? Cavab verir ki, yox.
Sonra səbəbi araşdırmağa başlayırıq. Digər ehtimalları istisna etdikdən sonra yenidən soruşuruq və xəstə deyir: ‘Əslində bir neçə fərqli qida əlavəsi qəbul edirəm’.”
ABŞ-da aparılmış araşdırmalar göstərir ki, dərmanların yaratdığı qaraciyər zədələnmələrinin təxminən 20%-i bitki mənşəli və qida əlavələrinin istifadəsi ilə əlaqədardır.
Yüksək dozada qəbul edildikdə qaraciyər üçün xüsusilə riskli hesab olunan əlavələr bunlardır:
A vitamini
Qlutamin
Aşvaqanda
Yaşıl çay ekstraktı
Qaraciyər müəyyən hallarda özünü bərpa edə bilsə də, uzunmüddətli və həddindən artıq istifadə xroniki xəstəliklərə səbəb ola bilər.
Mütəxəssislərin xəbərdarlığı
Britaniyalı Liver Trust bildirir ki, Böyük Britaniyada bu mövzuda məlumatlar məhdud olsa da, artıq həddindən artıq qida əlavəsi istifadəsi nəticəsində yaranan qaraciyər zədələnməsi halları ilə rastlaşırlar.
Təşkilat insanlara hər hansı əlavəni qəbul etməzdən əvvəl onun potensial faydalarının mümkün risklərdən üstün olub-olmadığını diqqətlə qiymətləndirməyi tövsiyə edir.
Keçmiş NHS cərrahı və sosial şəbəkələrdə sağlamlıq mövzusunda məzmun hazırlayan Karan Rajan isə belə deyir:
“Qida əlavələri bəzi insanlar üçün həyat dəyişdirici ola bilər. Amma hər bir əlavəyə, faydası elmi şəkildə sübut olunana qədər, müəyyən şübhə ilə yanaşmaq lazımdır.”
Mütəxəssislərin əsas mesajı sadədir: Əgər xüsusi çatışmazlığınız və ya həkim tövsiyəniz yoxdursa, sağlamlığın əsası müxtəlif və balanslı qidalanma, fiziki aktivlik və keyfiyyətli yuxudur. Qida əlavələri isə bunların əvəzi deyil.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
