Müasir insan üçün gün ərzində məşğul olmaq, daim nəyinsə ardınca qaçmaq və istirahətə vaxt ayırmamaq bəzən məhsuldarlığın göstəricisi kimi qəbul edilir. Səhərdən axşama qədər iş, evdə görüləcək məsuliyyətlər, telefon zəngləri, mesajlar və sosial həyat arasında özünə vaxt ayırmağa çalışan insan bir müddət sonra sadəcə yorulduğunu deyil, hətta istirahət etdiyi üçün özünü günahkar hiss etdiyini də fərq edə bilər. “Vaxt itirməməliyəm”, “daha çox iş görməliyəm”, “başqaları məndən daha çox şey çatdırır” kimi düşüncələr insanı fasiləsiz fəaliyyətə sövq edir. Lakin daim məşğul olmaq həmişə məhsuldar olmaq demək deyil. Əksinə, psixoloqların fikrincə, insanın fasiləsiz şəkildə özünü fəaliyyətə məcbur etməsi müəyyən mərhələdə diqqətin, motivasiyanın və emosional enerjinin azalmasına, uzunmüddətli yorğunluğa və tükənməyə gətirib çıxara bilər.
Psixoloq Sevda Əliyevanın Gundelik.az-a açıqlamasına görə, insanın daim məşğul olmağa ehtiyac hiss etməsinin arxasında müxtəlif psixoloji səbəblər dayana bilər.
Onun sözlərinə görə, bəzi insanlar üçün məşğul olmaq yalnız iş görmək deyil, həm də öz dəyərini təsdiqləmək üsuluna çevrilir:
“İnsan özünü yalnız nəyəsə nail olduğu, işlədiyi və faydalı olduğu zaman dəyərli hiss edirsə, istirahət onun üçün rahatlıq deyil, günahkarlıq mənbəyinə çevrilə bilər. Belə halda insan fiziki olaraq dayansa belə, zehni olaraq daim fəaliyyətdə qalır. “Daha çox etməliyəm”, “vaxtımı boşa keçirirəm” kimi düşüncələr istirahət zamanı belə insanın beynini yükləyir”.
Psixoloq qeyd edir ki, xüsusilə müasir həyat tərzində “məşğul olmaq” ilə “məhsuldar olmaq” anlayışlarını bir-birindən ayırmaq vacibdir. Gün ərzində çoxlu iş görmək insanın həmin işləri səmərəli gördüyü anlamına gəlmir. Davamlı yorğunluq, diqqətin dağılması, eyni işi dəfələrlə yoxlamaq, qərar verməkdə çətinlik və əvvəllər zövq verən fəaliyyətlərə marağın azalması insanın artıq sadəcə yorğunluq deyil, daha ciddi emosional yüklənmə yaşadığını göstərə bilər.
Sevda Əliyevanın fikrincə, istirahət məhsuldarlığın əksi deyil, onun vacib hissəsidir: “Beynin və bədənin bərpa olunmağa ehtiyacı var. Fasilə vermək tənbəllik deyil. Əksinə, insanın öz resurslarını qorumasına, diqqətini toplamasına və fəaliyyətini daha sağlam şəkildə davam etdirməsinə imkan yaradır. İnsan hər an faydalı olmaq məcburiyyətində deyil. Bəzən heç nə etməmək, sakit qalmaq, yatmaq, gəzmək və sevdiyi insanlarla vaxt keçirmək də psixoloji ehtiyacdır”.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, insanın özünə verməli olduğu əsas suallardan biri “Bu gün nə qədər iş gördüm?” yox, “Gördüyüm işlər məni hansı vəziyyətə gətirdi?” olmalıdır. Çünki məhsuldarlıq yalnız görülən işlərin sayı ilə ölçülmür. Əgər fəaliyyət insanın fiziki və emosional resurslarını davamlı şəkildə tükəndirirsə, bu temp uzun müddət davam etdirilə bilməz.
Psixoloqlar həmçinin daim məşğul olmağın bəzən insanın öz hisslərindən və problemlərindən qaçmaq üsuluna çevrilə biləcəyini bildirirlər. İnsan boş qaldıqda narahatlıq, kədər, təklik və ya gələcəklə bağlı qorxularla üzləşə bilər. Bu hisslərdən yayınmaq üçün isə özünü işə, sosial fəaliyyətə və müxtəlif məşğuliyyətlərə həddindən artıq yükləyə bilər. Nəticədə insan dayanmaqdan qorxur və istirahət belə onun üçün narahatlıq yaradan vəziyyətə çevrilir.
Bu səbəbdən psixoloqlar sağlam həyat balansının qorunmasının vacibliyini vurğulayırlar. Gün ərzində görüləcək işləri planlaşdırmaqla yanaşı, istirahət və bərpa üçün də zaman ayırmaq, yuxu rejiminə diqqət etmək və insanın özündən gözləntilərini real səviyyədə saxlamaq vacib hesab olunur. Daim “daha çox” etməyə çalışmaq əvəzinə, insanın öz imkanlarını və ehtiyaclarını nəzərə alması həm psixoloji rifah, həm də uzunmüddətli məhsuldarlıq baxımından daha sağlam yanaşmadır.
Beləliklə, daim məşğul görünmək uğurun və məhsuldarlığın göstəricisi deyil. Bəzən ən məhsuldar qərar işi bir müddət kənara qoyub dayanmaq, nəfəs almaq və özünə vaxt ayırmaqdır. Çünki insanın dəyəri yalnız gördüyü işlərin sayı ilə ölçülmür və istirahət etmək üçün əvvəlcə tamamilə tükənmək lazım deyil.
Nurəddin Abdullayev
Gundelik.az
