İnsan münasibətlərinin dərin qatlarında tez-tez səssiz toqquşmalar baş verir. Sözə çevrilməyən incikliklər, anlaşılmamış fikirlər və ifadə olunmamış duyğular zamanla münaqişəyə çevrilir. Lakin hər qarşıdurmanın daxilində gizli bir imkan da mövcuddur – anlamaq, anlaşmaq və nəticədə barışmaq imkanı. Bu, yalnız nəticəyə yönəlmiş bir addım deyil; bu, insanın öz daxilinə və qarşısındakı insana doğru atdığı bir yolçuluqdur.
Müasir dövrdə münaqişələrin həllinə yanaşma dəyişir. Artıq insanlar qalib gəlməkdən çox, anlaşılmaq istəyirlər. Bu ehtiyac isə yeni bir mədəniyyətin – dialoq mədəniyyətinin formalaşmasına zəmin yaradır. Məhz bu nöqtədə mediasiya yalnız hüquqi bir mexanizm deyil, həm də insani münasibətlərin yenidən qurulması üçün incə bir sənət kimi ortaya çıxır.
Məhz bu nöqtədə bu sənətin daşıyıcılarından biri olan, Bakı 25 saylı Mediasiya Təşkilatının mediatoru Xəlil Süleymanlı ilə söhbətimizdə barışığın mahiyyətinə, onun proses kimi dəyərinə və cəmiyyət üçün yaratdığı təsirə daha dərindən nəzər salırıq.
Sükutdan Dialoqa: Münaqişədən Anlayışa
Xəlil müəllim, barışıq sizin üçün nədir: nəticə, yoxsa proses?
– Barışıq yalnız bir imza deyil. O, bir yolçuluqdur. Bu yol tərəflərin susmaqdan danışmağa, qarşı çıxmaqdan anlamağa keçdiyi bir prosesdir. Əgər bu proses düzgün qurularsa, nəticə sadəcə razılaşma yox, davamlı münasibətlərin bərpası olur.
Sizcə insanları mediasiyaya gətirən əsas səbəb nədir?
– İnsanlar artıq anlayır ki, məhkəmə hər zaman ən doğru yol deyil. Onlar eşidilmək, anlaşılmaq istəyirlər. Mediasiya isə məhz bunu təmin edir tərəflərə öz sözlərini demək və bir-birini həqiqətən dinləmək imkanı verir.
Bakı 25-də bağlanan barışıq sazişlərini fərqləndirən nədir?
– Bizim üçün əsas məsələ sənəd deyil, onun arxasındakı razılıqdır. Keyfiyyətli saziş o zaman yaranır ki, hər iki tərəf özünü qalib yox, razı hiss edir. Bu isə yalnız ədalətli, balanslı və empatiya üzərində qurulan proseslə mümkündür.
Mediasiyanın üstünlüyünü bir cümlə ilə necə ifadə edərdiniz?
– Mediasiya münaqişəni bitirmir – onu anlayışa çevirir.
Hansı sahələrdə mediasiya daha çox təsir göstərir?
– Ailə, əmək, kommersiya, mülki və inzibati mübahisələr – fərqi yoxdur. Bəzən bir ailə daxilində yaranan kiçik anlaşılmazlıq, bəzən isə böyük biznes çəkişməsi… Hamısının kökündə eyni şey dayanır: anlaşılmamaq. Biz isə bu boşluğu dialoqla doldururuq.
Bu proses cəmiyyətə nə qazandırır?
– Daha az gərginlik, daha çox anlayış. Mediasiya yalnız iki tərəfi deyil, bütövlükdə cəmiyyəti sakitləşdirir. Çünki barışıq yayılan bir mədəniyyətdir.
Sonda insanlara nə demək istərdiniz?
– Münaqişədən qorxmayın. Onu düzgün idarə edin. Bəzən bir addım geri çəkilib dinləmək, illərlə davam edən problemi bir neçə saatda həll edə bilər.
Barışığın Fəlsəfəsi – Barışıq, əslində, insanın öz eqosundan bir addım geri çəkilib qarşısındakını görməyə cəsarət etməsidir. Bu, zəifliyin deyil, yetkinliyin göstəricisidir. Çünki dinləmək – yalnız susmaq deyil, anlamağa razı olmaqdır.
Münaqişələr qaçılmazdır, lakin onların taleyi bizim seçimimizdədir. Ya onları divara çevirərik, ya da körpüyə. Mediasiya isə bu körpünü qurmağın ən incə və ən insani yoludur.
Gundeliki.az
