İnsan orqanizmi özünü təmizləmək üçün çoxsaylı mexanizmlərə malikdir. Bu proseslərin daha səmərəli işləməsinə necə kömək edə biləcəyinizi araşdıraq.
Əgər bayram günlərində həddindən artıq yemək və içki qəbul etmisinizsə, yəqin ki, indi bədəni “toksinlərdən təmizləmək” üçün detoks pəhrizi barədə düşünürsünüz. Lakin şirə aclıqları, zülal və ya kalori məhdudiyyətinə əsaslanan detoks proqramlarının əksəriyyətinin toksinləri bədəndən çıxarması və ya çəkiyə nəzarət etməsi barədə ciddi elmi sübutlar yoxdur.
Üstəlik, bu pəhrizlərin reklamında tez-tez istifadə olunan “toksin” sözü də əksər hallarda dəqiq izah edilmir. Halbuki ətraf mühitdə sağlamlığımıza zərər verə biləcək maddələr mövcud olsa da, orqanizmimiz onları təbii yollarla xaric etmək üçün son dərəcə təsirli sistemlərə malikdir.
Aşağıda bu proseslərə dəstək olmağın bəzi yolları təqdim olunur.
Daha çox lif qəbul edin
İnsanların böyük əksəriyyəti kifayət qədər lif qəbul etmir. ABŞ-da kişilərin təxminən 97%-i, qadınların isə 90%-i tövsiyə olunan gündəlik lif normasına çatmır. Əksər insanlar tövsiyə olunan miqdarın yarısından da azını qəbul edir.
Lif sağlamlığa çox güclü təsir göstərir. O:
İltihabı azaldır;
İmmunitet sistemini gücləndirir;
Beyin fəaliyyətinə, əhval-ruhiyyəyə və idrak qabiliyyətinə təsir edir;
Ürək-damar xəstəlikləri, 2-ci tip diabet, yoğun bağırsaq xərçəngi və digər xroniki xəstəliklərin riskini azaldır.
Lifin bu faydalarının bir hissəsi onun bədəni təmizləməyə kömək etməsi ilə bağlıdır.
İlk növbədə lif nəcisin həcmini və çəkisini artırır, onu yumşaldır və bağırsaqlardan daha asan keçməsini təmin edir. Beləliklə, zərərli maddələrin bağırsaq divarı ilə təmas müddəti azalır.
Araşdırmalar göstərir ki, lif bir növ maqnit kimi fəaliyyət göstərərək toksinləri və digər maddələri özünə bağlayır və onların orqanizmdən xaric olunmasına kömək edir. Məsələn, 2015-ci ildə aparılan tədqiqat lifin qurğuşun, arsen və mis kimi zəhərli ionları özünə bağlayaraq bədəndən çıxarılmasına yardım etdiyini göstərib.
Lif həmçinin öd turşularının bədəndən xaric edilməsinə kömək edir, bu da xolesterinin səviyyəsini azaldır və ürək-damar xəstəlikləri riskini aşağı salır.
Bəzi araşdırmalar göstərir ki, müəyyən lif növləri kanserogen maddələrin zərərsizləşdirilməsini sürətləndirə və xərçəng hüceyrələrinin inkişafını ləngidir. Lakin bu istiqamətdə tədqiqatlar hələ ilkin mərhələdədir.
Lif hətta “əbədi kimyəvi maddələr” adlandırılan, ətraf mühitdə uzun müddət qalan və sağlamlıq üçün potensial təhlükə yaradan sintetik maddələrin səviyyəsinin azalmasına da kömək edir. İnsanlar və heyvanlar üzərində aparılan kiçik tədqiqatlar göstərib ki, yeməklə birlikdə lif əlavəsi qəbul etmək bu maddələrin səviyyəsini azaldır.
Lif həmçinin orqanizmdə toksinlərin xaric edilməsində əsas rol oynayan qaraciyər və böyrəkləri qoruyur. O, zərərli bakteriyaların fəaliyyətini məhdudlaşdırır və faydalı bakteriyaların çoxalmasını dəstəkləyir.
Lif qəbulunu artırmaq üçün:
Bitki mənşəli qidaları daha çox yeyin:
Quru ərik kimi qurudulmuş meyvələr;
İspanaq kimi yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər;
Noxud, mərcimək və lobya kimi paxlalılar;
Yulaf sıyığı;
Tam taxıllı çörək və makaron.
Qəlyanaltı kimi isə:
Alma;
Giləmeyvələr;
Qoz-fındıq;
Toxumlar;
Popkorn;
Qovrulmuş paxlalılar seçə bilərsiniz.
Müxtəlif lif növləri müxtəlif xüsusiyyətlərə malik olduğundan qidalanmada müxtəlifliyə üstünlük vermək vacibdir.
Daha çox su için
Su böyrəklərin və qaraciyərin tullantıları bədəndən xaric etməsinə kömək edir.
Məsələn, böyrəklər natrium və karbamid kimi maddələri su vasitəsilə bədəndən çıxarır. Orqanizmdə su çatışmazlığı olduqda tullantılar yığılmağa başlayır.
Hətta yüngül susuzlaşma belə zamanla böyrəklərin zədələnməsi riskini artırır və onların təmizləmə qabiliyyətini zəiflədir.
Kifayət qədər su içmək uzunmüddətli perspektivdə böyrəkləri qoruyur. 18 randomizə edilmiş klinik tədqiqatın icmalı göstərib ki, daha çox su qəbul etmək böyrək daşlarının yaranma riskini azaldır.
Gündə nə qədər su içmək lazımdır?
Uzun illər tövsiyə olunan “gündə səkkiz stəkan su” qaydası artıq köhnəlmiş hesab edilir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, insanların çoxu üçün gündə:
1,5–1,8 litr su (yəni təxminən 6–7,5 stəkan)
kifayətdir.
Bu miqdara yalnız su deyil, az yağlı süd, şəkərsiz çay və qəhvə də daxildir.
Ağciyərlərinizə kömək edin
Son illərdə ağciyərləri bir neçə gün ərzində “təmizlədiyini” iddia edən müxtəlif məhsullar geniş yayılıb.
Lakin ABŞ-ın American Lung Association belə sürətli həll yollarına etibar etməməyi tövsiyə edir və bəzi detoks məhsullarının hətta təhlükəli ola biləcəyini bildirir.
Ağciyərlərin özünü təmizləmə qabiliyyətini gücləndirməyin ən yaxşı yolu çirkləndiricilərdən uzaq durmaqdır.
Əgər siqaret çəkirsinizsə və ya elektron siqaretdən istifadə edirsinizsə, bunu tərgitmək atacağınız ən vacib addımdır. Passiv siqaret tüstüsündən də uzaq qalmaq lazımdır.
Evin havasını daha təmiz saxlamaq üçün:
Güclü ətirli hava təravətləndiricilərindən istifadə etməyin;
Uçucu üzvi birləşmələr (VOC) olan təmizləyicilərdən uzaq durun;
Şamların və ocaqların istifadəsini məhdudlaşdırın;
HEPA filtrli tozsorandan istifadə edin.
Ürək-damar məşqləri də ağciyərlərin sağlamlığına kömək edir. Qaçış, sürətli yerimə, velosiped sürmə kimi fəaliyyətlər nəfəs əzələlərini gücləndirir və tənəffüs yollarında iltihabı azaldır.
Hətta nəfəs alətlərində ifa etmək də ağciyər funksiyalarını inkişaf etdirir.
Kifayət qədər yatın
Yuxu zamanı beynimiz sözün həqiqi mənasında “yuyulur”.
Gecə ərzində xüsusi maye axınları beyin hüceyrələri arasındakı boşluqlardan keçərək gün ərzində toplanmış tullantıları təmizləyir.
Bu tullantılara:
artıq zülallar;
müxtəlif molekullar;
Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqələndirilən beta-amiloidlər daxildir.
Son araşdırmalar göstərir ki, beyin və onurğa beynini qoruyan şəffaf maye — beyin-onurğa mayesi — yuxunun müxtəlif mərhələlərində bu boşluqlara daxil olur və potensial zərərli maddələri yuyub aparır.
Bəzi alimlər hesab edirlər ki, melatonin hormonu da bu prosesdə iştirak edir və müəyyən tullantıların təmizlənməsinə kömək edir. Lakin melatonin əlavələrinin bu təsiri artırdığı sübut edilməyib.
Yuxusuzluq isə qan-beyin baryerinin fəaliyyətini zəiflədir. Bu da beynin öz tullantılarını xaric etmək qabiliyyətini azaldır.
Orqanizmin ehtiyacından bir qədər az yatmaq belə (əksər insanlar üçün təxminən 7 saat) beynin təmizlənmə prosesinə mənfi təsir göstərir.
Nəticədə ertəsi gün:
düşünmə qabiliyyəti zəifləyir;
diqqət azalır;
qərarvermə bacarığı pisləşir.
Fiziki aktiv qalın
İdman da orqanizmin toksinlərdən qurtulmasına kömək edir. Ancaq bu, çoxlarının düşündüyü kimi tərləmə hesabına baş vermir.
İsti yoqa, sauna və qızdırılmış zallarda məşq etməyin “toksinləri tərlə çıxardığı” barədə iddialar elmi cəhətdən təsdiqlənməyib.
Tər əsasən sudan ibarətdir və onun əsas vəzifəsi bədən temperaturunu tənzimləməkdir.
Toksinlərin əsas hissəsi qaraciyər və böyrəklər vasitəsilə xaric edilir. Fiziki aktivlik isə bu orqanlara qan axınını artıraraq onların işini yaxşılaşdırır.
Araşdırmalar göstərir ki:
İdman qaraciyərdə piylənməni azaldır;
Qaraciyərin toksinləri süzmə qabiliyyətini yaxşılaşdırır;
Yaşlı insanlarda böyrək funksiyasının zəifləməsini ləngidir.
Böyrəklər üçün ən faydalı fəaliyyətlərə daxildir:
Sürətli yerimə;
Üzgüçülük;
Velosiped sürmə.
Hətta bağ işləri görmək, ev təmizləmək və ya lift əvəzinə pilləkənlərdən istifadə etmək də faydalıdır.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
