Süni intellektin sürətlə inkişafı əmək bazarında yeni tələblər formalaşdırır. Artıq yalnız nəzəri biliklərə və diplomlara sahib olmaq kifayət etmir. Analitik düşüncə, rəqəmsal savadlılıq, proqramlaşdırma, məlumatların təhlili və texnologiyalardan düzgün istifadə bacarıqları gələcəyin mütəxəssisləri üçün əsas üstünlüklərə çevrilir.
Bəs Azərbaycan gəncləri bu dəyişikliklərə nə dərəcədə hazırdır və rəqabətədavamlı mütəxəssis olmaq üçün hansı istiqamətlərə diqqət yetirməlidirlər?
Süni intellekt əmək bazarının tələblərini dəyişir
Son illərdə süni intellektin təhsil, biznes, maliyyə, sənaye və digər sahələrdə tətbiqi genişlənib. Bu texnologiyalar bir çox iş prosesini sürətləndirməklə yanaşı, mütəxəssislərdən tələb olunan bacarıqlara da təsir göstərir. Artıq işəgötürənlər yalnız müəyyən ixtisas üzrə nəzəri bilikləri deyil, həmin bilikləri praktikada tətbiq etmək, texnoloji alətlərlə işləmək və mürəkkəb problemlərə həll yolları tapmaq bacarığını da qiymətləndirirlər. Azərbaycanda da bu istiqamətdə kadr hazırlığı və rəqəmsal bacarıqların inkişafı aktual məsələlərdəndir. Ölkənin 2025-2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyasında ixtisaslı kadr potensialının gücləndirilməsi, süni intellekt texnologiyalarının inkişafı və onların tətbiqi üçün zəruri imkanların yaradılması prioritetlər sırasında yer alır. Bu şəraitdə gənclərin yalnız texnologiyalardan istifadə etməyi öyrənməsi deyil, onların iş prinsipini anlaması, nəticələri təhlil etməsi və əldə etdiyi məlumatların doğruluğunu qiymətləndirməsi də vacibdir.
Süni intellekt dövründə uğur qazanmaq üçün ilk növbədə rəqəmsal savadlılıq və texnoloji düşüncə formalaşdırılmalıdır. Kompüter proqramları və rəqəmsal platformalarla işləmək, məlumatları düzgün idarə etmək, süni intellekt alətlərindən məqsədyönlü istifadə etmək müxtəlif peşələrdə əhəmiyyət qazanır.
Bununla yanaşı, proqramlaşdırma, data analitikası, kibertəhlükəsizlik və bulud texnologiyaları kimi istiqamətlər də gələcək karyera imkanları baxımından diqqət çəkir. Bu sahələr üzrə biliklər yalnız İT mütəxəssisləri üçün deyil, texnologiyanın tətbiq olunduğu digər peşə sahələrində çalışanlar üçün də faydalıdır. Digər mühüm amil analitik düşüncədir. Süni intellekt böyük həcmdə məlumatı emal edə və müxtəlif həllər təklif edə bilər. Lakin bu nəticələrin nə dərəcədə düzgün olduğunu müəyyənləşdirmək, alternativləri müqayisə etmək və əsaslandırılmış qərar vermək insanın bilik və mühakiməsindən asılıdır.
İngilis dili biliyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Texnologiya sahəsində yeniliklərin, texniki sənədlərin və tədris materiallarının böyük hissəsinin ingilis dilində olması mütəxəssislərin bu dildə oxumaq və araşdırma aparmaq bacarığını üstünlüyə çevirir.
İDTech direktoru: Praktiki bacarıqlar əsas üstünlüklərdəndir
İDTech şirkətinin direktoru Elşən Fərzəliyev Gundelik.az-a açıqlamasında müasir əmək bazarında praktiki bacarıqların, analitik düşüncənin və davamlı öyrənmənin əhəmiyyətini vurğulayıb.
“İnformasiya texnologiyaları sektorunda mütəxəssislərə tələbat artsa da, əmək bazarında əsas ehtiyac praktiki bacarıqlara malik kadrların hazırlanmasıdır. İşəgötürənlər artıq yalnız sertifikata deyil, real layihələr üzərində işləmək və problemləri həll etmək bacarığına üstünlük verirlər. DevOps, kibertəhlükəsizlik, süni intellekt, data analitikası və bulud texnologiyaları üzrə mütəxəssislərə ehtiyac yüksəkdir. Texnologiyaların sürətlə dəyişdiyi dövrdə analitik düşüncə, problem həlli və davamlı öyrənmə bacarığı mütəxəssislərin rəqabət qabiliyyətini artıran əsas amillərdəndir”, – deyə Elşən Fərzəliyev bildirib.
Şirkət direktorunun yanaşmasından irəli gələn əsas məqamlardan biri budur ki, təhsil prosesi yalnız nəzəri biliklərin mənimsənilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Tələbələr öyrəndiklərini praktiki tapşırıqlarda tətbiq etməli, layihələr üzərində işləməli və real problemlərin həlli istiqamətində təcrübə qazanmalıdırlar.
Süni intellektdən istifadə etmək kifayət deyil, onu anlamaq lazımdır
Süni intellekt alətlərinin geniş yayılması bu texnologiyalardan düzgün istifadə məsələsini də aktuallaşdırır. Hazır cavablar əldə etmək, mətnlər hazırlamaq və məlumatları sürətlə təhlil etmək mümkün olsa da, istifadəçi nəticələrin doğruluğunu yoxlamağı, yanlış məlumatları müəyyənləşdirməyi və texnologiyanın məhdudiyyətlərini anlamağı bacarmalıdır.
Gələcəyin mütəxəssisi süni intellekti yalnız işi avtomatlaşdıran vasitə kimi deyil, öz bilik və bacarıqlarını gücləndirən texnologiya kimi dəyərləndirməlidir. Bunun üçün informasiya təhlükəsizliyi, şəxsi məlumatların qorunması, müəlliflik hüquqları və etik prinsiplər barədə məlumatlı olmaq da vacibdir.
Bu yanaşma xüsusilə təhsil alan gənclər üçün əhəmiyyətlidir. Süni intellektdən istifadə zamanı hazır nəticəni olduğu kimi qəbul etmək əvəzinə, onu təhlil etmək, alternativ həllər axtarmaq və müstəqil fikir formalaşdırmaq bacarığı inkişaf etdirilməlidir.
Uşaqların erkən yaşlardan texnologiyaya marağı vacibdir
Gələcəyin texnoloji mütəxəssislərinin hazırlanması yalnız ali təhsil mərhələsindən başlamamalıdır. Uşaqların erkən yaşlardan məntiqi düşüncə, problem həlli, yaradıcılıq və komanda işi bacarıqlarını inkişaf etdirməsi onların gələcək təhsilinə möhkəm zəmin yarada bilər.
Robototexnika və proqramlaşdırma ilə tanışlıq uşaqlara texnologiyadan sadəcə istifadə etməyi deyil, onun necə işlədiyini anlamağı da öyrədir. Praktiki layihələr və komanda tapşırıqları isə nəzəri biliklərin real nəticəyə çevrilməsinə imkan verir.
Bu baxımdan təhsil müəssisələrinin, valideynlərin və texnologiya sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərin əməkdaşlığı əhəmiyyətlidir. Müasir təhsil yanaşmaları uşaqlara yalnız hazır biliklər ötürməklə kifayətlənməməli, onların araşdırmaq, sınaqdan keçirmək və müstəqil həll yolları tapmaq bacarıqlarını da inkişaf etdirməlidir.
Gələcəyə hazırlıq davamlı öyrənmədən keçir
Süni intellekt dövründə konkret bir proqramı və ya texnologiyanı bilmək uzunmüddətli uğur üçün kifayət etməyə bilər. Alətlər və iş prosesləri dəyişdikcə mütəxəssislər də biliklərini yeniləməli, yeni texnologiyaları öyrənməli və dəyişən tələblərə uyğunlaşmalıdırlar.
Buna görə gələcəyin mütəxəssisləri üçün üç istiqamət xüsusi əhəmiyyət daşıyır: möhkəm nəzəri baza, real layihələr üzərində formalaşan praktiki təcrübə və davamlı öyrənmə vərdişi. Bu amillər rəqəmsal savadlılıq, analitik düşüncə və ünsiyyət bacarıqları ilə birləşdikdə əmək bazarında rəqabət üstünlüyü yarada bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanda süni intellekt dövrünə hazırlıq yalnız yeni texnologiyaların tətbiqi ilə məhdudlaşmır. Əsas məsələ həmin texnologiyalardan səmərəli istifadə edə bilən, müstəqil düşünən, real problemləri həll edən və daim inkişaf etməyə hazır olan mütəxəssislərin yetişdirilməsidir. Gələcəyin əmək bazarında üstünlük qazananlar texnologiyanı sadəcə istifadə edənlər deyil, onun imkanlarını anlayaraq real dəyər yarada bilənlər olacaq.
Nurəddin Abdullayev
Gundelik.az
