Yeni araşdırmaya görə, YouTube zərərli onlayn məzmunun qarşısını almaq üçün tətbiq edilən yeni qaydalardan bir il sonra belə yeniyetmə istifadəçilərə yemək pozuntularını təşviq edən videoları tövsiyə etməyə davam edir.
Onlayn nifrət və zərərli məzmunu araşdıran Centre for Countering Digital Hate (CCDH) təşkilatı ilk dəfə təhlükəli pəhriz və bədən görüntüsü ilə bağlı məzmuna baxan 13 yaşlı qız profilini simulyasiya edib.
Araşdırma göstərib ki, YouTube-un “Up Next” alqoritminin tövsiyə etdiyi hər 10 videodan biri həddindən artıq arıqlığı ideallaşdıran (“thinspiration”), ekstremal kalorili pəhrizləri təşviq edən və ya digər zərərli məzmunlardan ibarət olub. Bununla belə, vəziyyət son iki ildə müəyyən qədər yaxşılaşıb.
YouTube-un sahibi olan Google zərərli məzmunun yayılmasının qarşısını almağa sadiq olduqlarını bildirib və hesabatda qeyd olunan videoların platformadan silindiyini açıqlayıb.
Yeni qanunlara baxmayaraq problemlər qalır
Araşdırma, Böyük Britaniyanın rabitə tənzimləyicisi Ofcom-un YouTube və TikTok-un gənclərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hələ də kifayət qədər tədbir görmədiyini bildirməsindən sonra dərc olunub.
2025-ci ilin iyulunda qüvvəyə minən Onlayn Təhlükəsizlik Aktı (Online Safety Act) YouTube kimi platformalara 18 yaşdan kiçik istifadəçiləri intiharı, özünə zərər verməni və yemək pozuntularını təşviq edən məzmundan qorumaq öhdəliyi qoyub.
Qanuna əsasən, platformalar həmçinin tövsiyə alqoritmlərinin gənclərə zərər verə biləcək təsirlərini qiymətləndirməli və riskləri azaltmalıdır. Tələblərə əməl etməyən şirkətlər qlobal illik gəlirlərinin 10 faizinə qədər cərimələnə bilər.
“Telefonumdan ayrıla bilmirdim”
22 yaşlı Cazmin Kaur 13 yaşında anoreksiya diaqnozu aldığını və növbəti altı il ərzində NHS-də müalicə olunduğunu deyib.
Onun sözlərinə görə, hər şey sağlam həyat tərzi axtarışı ilə başlayıb:
“Daha sağlam olmaq istəyirdim və sosial mediada gördüklərimə tənqidi yanaşmadan inanırdım.”
Kaur bildirib ki, YouTube-da bəzi videolar faydalı olsa da, əksəriyyəti xəstəliyini daha da ağırlaşdırıb. Xəstəxanadan çıxdıqdan sonra saatlarla telefonunda qaldığını və getdikcə daha ekstremal məzmunlarla qarşılaşdığını deyib.
Hazırda o, sosial media hesablarını silib, pediatrik tibb bacılığı üzrə magistr təhsili alır və psixi sağlamlıq mərkəzində çalışır.
Hər 10 tövsiyədən biri təhlükəli olub
CCDH araşdırma zamanı yeni yaradılmış yeniyetmə profilinə əvvəlcə pəhriz və bədən görüntüsü ilə bağlı 10 potensial zərərli video izlədib. Daha sonra YouTube-un növbəti 100 video tövsiyəsi təhlil edilib.
2026-cı ildə bu videoların 10 faizi yemək pozuntularını təşviq edən məzmun kimi qiymətləndirilib. Müqayisə üçün, 2024-cü ildə aparılan eyni eksperimentdə bu göstərici 25 faiz idi.
Oxşar nəticələr ABŞ və Avropa İttifaqında yaradılan yeniyetmə profillərində də qeydə alınıb.
CCDH nümayəndəsi Aleksandra Conson bildirib ki, tənzimləmələrin müəyyən müsbət təsiri görünsə də, “bir belə zərərli video belə həddindən artıq çoxdur”, çünki həssas istifadəçilər üçün kiçik bir alqoritmik tövsiyə belə ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.
Tövsiyə olunan təhlükəli məzmun
Araşdırmada tövsiyə edilən videolar arasında:
həddindən artıq arıqlığı ideallaşdıran “thinspo” videoları;
yeniyetmələr üçün təhlükəli hesab olunan gündə cəmi 170 kalorilik pəhrizi təşviq edən video;
subliminal üsullarla arıqlama vəd edən və ifrat dərəcədə arıq bədən quruluşunu təbliğ edən materiallar yer alıb.
Tədqiqat həmçinin göstərib ki, YouTube-un həssas mövzularda istifadəçiləri dəstək xidmətlərinə yönləndirən “crisis panel” xəbərdarlıqları bu zərərli videolarda ümumiyyətlə görünməyib.
YouTube-un cavabı
Google bildirib ki, YouTube yemək pozuntularını təşviq edən və ya bu barədə təlimat verən məzmunu qadağan edir, lakin insanların sağalma hekayələrini paylaşmasına icazə verir.
Şirkət hesabatda göstərilən videoların icma qaydalarını pozduğu üçün silindiyini açıqlayıb.
Bundan əlavə, yeniyetmələr depressiya və ya yemək pozuntuları kimi mövzuları axtardıqda, platforma mütəxəssislər tərəfindən hazırlanmış etibarlı videoları ön plana çıxarmağa başlayıb.
Mütəxəssislər nə deyir?
Yemək pozuntuları üzrə xeyriyyə təşkilatı Beat bildirir ki, sosial media ilə yemək pozuntuları arasındakı əlaqə mürəkkəbdir. Faydalı onlayn icmalar tənhalığı azalda və sağalma prosesinə dəstək ola bilər.
Lakin təşkilatın məlumatına görə, müraciət edən insanların təxminən 90 faizi internetdə zərərli məzmunla qarşılaşdığını deyir.
Mütəxəssislər istifadəçilərə bildirişləri söndürməyi, sosial şəbəkələrdə keçirdikləri vaxtı məhdudlaşdırmağı, istəmədikləri məzmun üçün “Not interested” (Maraqlanmıram) seçimindən istifadə etməyi, zərərli hesabları bloklamağı və şikayət etməyi tövsiyə edirlər.
Bununla yanaşı, onlar hesab edirlər ki, əsas məsuliyyət sosial media platformalarının üzərinə düşür.
Qeyd edək ki, Böyük Britaniya hökuməti 2027-ci ilin yazından etibarən 16 yaşdan kiçik şəxslərin YouTube, TikTok, Instagram, Snapchat, Facebook və X kimi böyük platformalara çıxışını məhdudlaşdıracaq yeni tədbirlər hazırlayır.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
