Hüquq cəmiyyətin nizamını və insan münasibətlərinin ədalətli qaydada tənzimlənməsini təmin edən əsas institusiyalardan biridir. Onun məqsədi yalnız qaydaları yazmaq və qadağalar tətbiq etmək deyil; hüquq, hər bir fərdin azad və ləyaqətli yaşaması üçün sosial sərhədləri müəyyən edir. Sedyarlı Hüquq Məsləhətxanasının Direktoru, peşəkar hüquqşunas Qasımova Samirə ilə keçirilmiş müsahibədə hüququn mahiyyəti, qanunların cəmiyyət tərəfindən qəbulu və müqavilələr bağlayarkən diqqət edilməli aspektlər geniş şəkildə müzakirə olunur.
Hüququn mahiyyəti və cəmiyyətdə rolu
Hüquq — insanların davranışını tənzimləyən, dövlət tərəfindən müəyyən edilən və qorunan qaydalar sistemidir. Lakin hüququ yalnız “qadağalar” kimi anlamaq düzgün deyil; əksinə, hüquq insanın azad yaşaya bilməsi üçün qoyulan sərhədlərdir.
Əgər hüquq olmasaydı:
Güclü zəifi əzərdi
Haqqı olan yox, gücü olan qalib gələrdi,
Cəmiyyətdə qorxu, nizamsızlıq və xaos hökm sürərdi.
Hüququn əsas funksiyası cəmiyyətə nizam və ədalət gətirməkdir. O, insanların hüquqlarını qoruyur, mübahisələri həll edir və hər kəsə eyni qaydanın tətbiqini təmin edir. Hüquq bizə deyir:
Sənin təhlükəsiz yaşamaq hüququn var,
Sənin əməyin qorunmalıdır,
Başqa sözlə, hüquq insanın ləyaqətini qoruyan sosial qalxandır.
Yeni qanunlar bəzən cəmiyyət tərəfindən niyə çətin qəbul edilir?
Yeni qanunlar qəbul edilərkən insanlar çox vaxt narahat olur və etiraz edir. Bu, qanunun pis olmasından yox, dəyişikliklərin insan psixologiyasına təsirindən irəli gəlir. İnsan təbiəti sabitliyi sevir və öyrəşdiyi qaydaların dəyişməsini təhlükə kimi qəbul edir.
Yeni qanun:
Həyat tərzini dəyişir,
Məsuliyyəti artırır,
Bəzən rahatlığı azaldır.
Məsələn, daha sərt qaydalar tətbiq edilərkən insanlar bunu məhdudiyyət kimi görür. Lakin zaman keçdikcə qanunların cəmiyyəti daha təhlükəsiz və ədalətli etdiyi aydın olur.
Qanunların çətin qəbul edilməsinin digər səbəbi isə insanların onların mahiyyətini anlamamasıdır. İnsan başa düşmədiyi qaydanı qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Maarifləndirmə olmadıqda qanun yalnız “məcburiyyət” kimi görünür, halbuki onun məqsədi insanları qorumaqdır.
Müqavilə bağlayarkən vətəndaşlar ən çox hansı riskləri gözdən qaçırır?
Müqavilə — sadəcə imza atılan kağız deyil; bu, insanın hüquqi taleyini müəyyən edən ciddi sənəddir. Təəssüf ki, insanlar çox vaxt müqaviləyə yalnız formal sənəd kimi yanaşır və ən böyük səhvlər bu mərhələdə baş verir.
Ən çox rast gəlinən yanlışlar:
Müqaviləni oxumadan imzalamaq: Hüquq üçün imza tam razılıq deməkdir.
Şərtlərin dəqiq olmamasına diqqət etməmək: Müddət, ödəniş və məsuliyyət aydın olmadıqda mübahisələr qaçılmaz olur.
Qarşı tərəfi araşdırmamaq: Etibar hüquqi yoxlama ilə tamamlanmadıqda risk yaranır.
Bütün bunlar göstərir ki, hüquqi savadlılıq insanın özünü qorumasının ən vacib vasitələrindən biridir. Hüquq cəmiyyətin idarəetmə aləti olmaqla yanaşı, insanların birgə yaşamasının mədəni formasıdır. Qanunlar bizi məhdudlaşdırmaq üçün deyil, qorumaq üçün mövcuddur. Müqavilələr isə etibarın hüquqi təsdiqidir və onlara məsuliyyətlə yanaşmaq hər bir vətəndaşın borcudur.
Ədalətli cəmiyyət təsadüfən yaranmır; o, hüquqa hörmət edən, qanunları anlayan və öz məsuliyyətini dərk edən insanların sayəsində qurulur. Hüquq yalnız yazılmış maddələr toplusu deyil, insanın insan kimi yaşaya bilməsinin təminatıdır.
Gundelik.az oxucularının suallarını cavablandırdığı üçün Samirə xanım Qasımovaya təşəkkür edirik.
Gundelik.az
