Talassemiya ilə yaşayan insanlar üçün qan donorluğu sadəcə xeyirxahlıq nümunəsi deyil, müalicənin davamlılığını təmin edən mühüm amillərdən biridir. Xəstəliyin ağır formalarından əziyyət çəkən pasiyentlərin bir qismi müntəzəm qan köçürülməsinə ehtiyac duyur. Bu səbəbdən könüllü donorların davamlı dəstəyi onların sağlamlığının qorunması, gündəlik həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və müalicənin fasiləsiz aparılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Talassemiya irsi qan xəstəliyidir. Bu xəstəlik zamanı orqanizmdə oksigeni toxumalara daşıyan hemoqlobinin istehsalı pozulur və nəticədə müxtəlif dərəcəli qanazlığı yaranır. Xəstəliyin ağır formalarında qan köçürülməsi hemoqlobin səviyyəsinin lazımi həddə saxlanmasına, orqanizmin oksigenlə təminatının yaxşılaşdırılmasına və qanazlığının ağırlaşmalarının azaldılmasına kömək edir.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) məlumatına görə, ağır beta-talassemiya zamanı əsas müalicə üsullarından biri müntəzəm eritrosit köçürülməsidir. Qan köçürülməsinin tezliyi və həcmi isə xəstənin vəziyyətinə, xəstəliyin formasına və tibbi göstəricilərinə uyğun müəyyən edilir.
Qan donorluğu müalicənin davamlılığı üçün vacibdir
Talassemiya xəstələrinin ehtiyac duyduğu qan komponentlərinin vaxtında təmin olunması səhiyyə sisteminin qarşısında duran mühüm məsələlərdəndir. Qan ehtiyatlarının kifayət qədər olması planlaşdırılmış köçürmələrin həyata keçirilməsinə və müalicənin davamlılığına şərait yaradır.
Xüsusilə müntəzəm transfuziya alan xəstələr üçün donor qanının əlçatanlığı böyük əhəmiyyət daşıyır. Belə pasiyentlərin müalicəsi uzunmüddətli olduğundan qan tədarükünün yalnız ayrı-ayrı kampaniyalar zamanı deyil, davamlı şəkildə təmin olunması vacibdir.
Livan Amerika Universitetinin tibb professoru, hematologiya və onkologiya üzrə mütəxəssis, talassemiya sahəsində araşdırmaları ilə tanınan Əli Taher bu xəstəliyin ağır formalarında qan köçürülməsinin roluna diqqət çəkib.
O, universitetin rəsmi nəşrində bildirib: “Transfuziyadan asılı beta-talassemiya xəstələri sağ qalmaq üçün ömürboyu müntəzəm qan köçürülməsi terapiyasına ehtiyac duyurlar”.
Mütəxəssisin bu fikri ağır talassemiya ilə yaşayan insanlar üçün qan ehtiyatlarının davamlılığının nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Bununla yanaşı, qan köçürülməsi hər bir xəstənin fərdi tibbi vəziyyətinə uyğun planlaşdırılmalı və mütəxəssislərin nəzarəti altında həyata keçirilməlidir.
Gülgün Gündüz: “Könüllü donorların dəstəyi xəstələr üçün böyük əhəmiyyət daşıyır”
Mövzu ilə bağlı Azərbaycan Talassemiya Federasiyası İctimai Birliyinin həmtəsisçisi və sədr müavini, Talassemiya Könüllüləri Fondunun rəhbəri Gülgün Gündüz Gundelik.az-a açıqlama verib.
Onun sözlərinə görə, talassemiya xəstələrinin qan təminatı məsələsi yalnız tibb müəssisələrinin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin diqqətində olmalıdır:
“Könüllü qan donorluğunun təşviqi, insanlara donor olmağın əhəmiyyətinin izah edilməsi və bu istiqamətdə davamlı maarifləndirmə işlərinin aparılması qan ehtiyatlarının artırılmasına töhfə verə bilər. Talassemiya ilə yaşayan insanların müalicəsində qan donorluğunun əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Bu xəstəliklə mübarizə aparan bir çox insan müntəzəm qan köçürülməsinə ehtiyac duyur. Buna görə də qan ehtiyatlarının davamlı təmin olunması onların həyat keyfiyyətinə və müalicə prosesinə birbaşa təsir göstərir. Könüllü qan donorluğu insan həmrəyliyinin ən gözəl nümunələrindən biridir. Hər bir donor öz addımı ilə ehtiyacı olan insanlara dəstək ola bilər. Ən vacib məsələlərdən biri bu dəstəyin davamlı olması, insanların qan donorluğuna yalnız xüsusi günlərdə deyil, mütəmadi şəkildə maraq göstərməsidir. İnanırıq ki, maarifləndirmə işlərinin genişləndirilməsi, könüllülərin fəallığının artırılması və cəmiyyətin birgə səyləri talassemiya ilə yaşayan insanların ehtiyaclarına diqqətin daha da güclənməsinə kömək edəcək”.
Təhlükəsiz qan donorluğu da diqqət mərkəzində olmalıdır
Qan ehtiyatlarının artırılması ilə yanaşı, donor qanının təhlükəsizliyi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Talassemiya xəstələri üçün qan donorlarının düzgün seçilməsi, qan nümunələrinin müvafiq infeksiyalara görə yoxlanılması və uyğun qan komponentlərinin müəyyən edilməsi vacibdir.
Talassemiya üzrə Beynəlxalq Federasiyanın klinik tövsiyələrində könüllü, müntəzəm və ödənişsiz donorların təşviqinə üstünlük verilir. Transfuziya zamanı qan qruplarının uyğunluğu ilə yanaşı, bəzi xəstələrdə əlavə eritrosit antigenlərinin uyğunlaşdırılması da nəzərə alınır.
Digər tərəfdən, müntəzəm qan köçürülməsi dəmirin orqanizmdə toplanması və bəzi immunoloji reaksiyalar kimi fəsadlara səbəb ola bilər. Buna görə transfuziya alan xəstələrin mütəmadi tibbi nəzarətdə olması, dəmir yüklənməsinin izlənməsi və lazım gəldikdə dəmir xaric edən müalicə alması vacibdir.
Qan donorluğunun əhəmiyyətini vurğulamaqla yanaşı, onun ciddi tibbi qaydalar əsasında həyata keçirildiyini də unutmamaq lazımdır. Donor olmaq istəyən şəxslər müvafiq qan banklarının və tibb müəssisələrinin tələblərinə uyğun hərəkət etməlidirlər.
Maarifləndirmə və ictimai həmrəylik vacibdir
Talassemiya ilə mübarizədə tibbi xidmətlərlə yanaşı, cəmiyyətin məlumatlılığı və sosial dəstəyi də mühüm rol oynayır. Qan donorluğu barədə yanlış təsəvvürlərin aradan qaldırılması, donor olmağa uyğun şəxslərin maarifləndirilməsi və könüllü təşəbbüslərin təşviqi bu sahədə davamlı nəticələr əldə edilməsinə kömək edə bilər.
Məktəblərdə, universitetlərdə, iş yerlərində və ictimai təşkilatlarda qan donorluğuna dair maarifləndirmə tədbirlərinin təşkili insanların bu məsələyə marağını artıra bilər. Eyni zamanda donor kampaniyalarının tibb müəssisələri ilə əməkdaşlıq şəraitində keçirilməsi qan ehtiyatlarının real ehtiyaclara uyğun idarə olunmasına şərait yaradar.
Nəticə etibarilə, talassemiya xəstələri üçün qan donorluğu tibbi zərurət olmaqla yanaşı, cəmiyyətin həmrəyliyini nümayiş etdirən mühüm humanist addımdır. Könüllü donorların davamlı dəstəyi, təhlükəsiz qan təminatı və düzgün tibbi nəzarət xəstələrin müalicəsində mühüm rol oynayır. Hər bir insanın donor olmağa uyğunluğu fərdi qaydada qiymətləndirilsə də, qan donorluğu barədə məlumatlılığın artırılması bu sahədə ortaq məsuliyyətin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Nurəddin Abdullayev
Gundelik.az
