Gəlirlərin kəskin şəkildə artacağı və sərnişin axınının yeni rekordlara çatacağı proqnozlaşdırılır, lakin sənayenin son proqnozuna görə, qlobal aviasiya sənayesi İran müharibəsinin səbəb olduğu reaktiv yanacağın qiymət şoku səbəbindən mənfəətini azaldır.
Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) məlumatına görə, hava səyahətlərinə tələbat güclüdür və aviaşirkət sənayesində gəlirlər artır, lakin artan reaktiv yanacaq qiymətləri dünya miqyasında şirkətlərə təsir etdiyindən 2026-cı ildə mənfəətin iki dəfə azalacağı gözlənilir. Bu, qlobal hava nəqliyyatının 85%-ni təşkil edən 370 aviaşirkəti təmsil edən ticarət qurumunun son maliyyə proqnozlarında bildirilir.
Dünya üzrə aviaşirkətlərin 2026-cı ildə ümumilikdə 23 milyard dollar (20 milyard avro) xalis mənfəət əldə edəcəyi gözlənilir ki, bu da əvvəllər proqnozlaşdırılan 41 milyard dollar (36 milyard avro) mənfəətdən və 2025-ci ildə təxmin edilən 45 milyard dolların (39 milyard avro) təxminən yarısından azdır.
Bu, rekord həddə – 5,1 milyard sərnişinə (illik müqayisədə 2,4% artım) və sənaye gəlirlərinin 9,4% artımla 1,165 trilyon dollara (1,01 trilyon avro) çatmasına baxmayaraq baş verib. IATA-nın baş direktoru Villi Uolş bildirib ki, “Yaxın Şərqdə müharibə ilə əlaqəli pozuntular və artan yanacaq qiymətləri aviaşirkətlərin vəziyyətini pisləşdirib”. Eyni zamanda, əməliyyat xərclərinin ötən illə müqayisədə 13% artaraq 1,12 trilyon dollara (970 milyard avro) çatacağı gözlənilir, çünki sənayenin yanacaq xərcləri 2025-ci ildəki 252 milyard dollardan (219 milyard avro) 2026-cı ildə təxminən 40% artaraq 350 milyard dollara (304 milyard avro) çatacaq. Buna görə də, yanacağın aviaşirkətlərin əməliyyat xərclərinin təxminən üçdə birini təşkil edəcəyi gözlənilir.
Aviaşirkətlər reaktiv yanacaq qiymətlərinin artımının bir hissəsini mənimsəsələr də və səmərəliliyi artırmaq üçün səylərini davam etdirsələr də, xalis mənfəət marjasının 2025-ci ildəki 4,2%-dən 2,0%-ə düşəcəyi gözlənilir. Uolş deyib: “Aviabiletlərin qiymətləri qalxsa da, aviaşirkətlər hələ də artımın bir hissəsini öz gəlirlərinə yatırırlar”. O əlavə edib ki, “sərnişin başına xalis mənfəətin ötən ilki göstəricinin yarısı qədər, yəni 4,50 dollara düşməsi gözlənilir” və bu, “əksər FIFA Dünya Kuboku məkanlarında sizə hot-doq belə almayacaq” və əlavə edib ki, digər xərclər və ya vergilər artmağa başlayarsa, aviaşirkətlərin öhdəsindən gəlmək üçün çox az imkanı var. Daha yüksək təyyarə icarəsi və texniki xidmət xərclərinin, eləcə də daha təmiz yanacaqlara və karbon kompensasiya sxemlərinə xərcləmələrin sənayeyə təsir göstərəcəyi gözlənilir. IATA həmçinin qlobal artımın yavaşlamasını, artan inflyasiyanı və zəif dünya ticarətini sektora əlavə təzyiq kimi göstərib.
Regional müqayisə
Regional mənzərə olduqca qeyri-bərabərdir. Münaqişənin mərkəzində ən böyük maliyyə təsirləri ilə üzləşən aviaşirkətlər arasında Gulf aviaşirkətləri də var. IATA, tələbatın azalması və əməliyyat pozuntuları fonunda onların zərərli zonaya düşəcəyini proqnozlaşdırır. Bütün digər bölgələrin əvvəlki ilə nisbətən daha aşağı səviyyədə olmasına baxmayaraq, gəlirli qalacağı proqnozlaşdırılır.
Avropanın Körfəzdən reaktiv yanacaq idxalından çox asılı olması səbəbindən əhəmiyyətli xərc təzyiqi ilə üzləşəcəyi gözlənilir. IATA bildirib ki, “Bunun bir hissəsi böhrandan əvvəlki hedcinq nisbətinin yanacaq ehtiyacının 70%-ni əhatə etməsi sayəsində azaldılsa da, hedcinqlər genişləndikcə daha yüksək xərclər də aradan qalxacaq”.
Avropa aviaşirkətləri bəzi sərnişinlərin Körfəz mərkəzlərini keçərək Avropa ilə Asiya arasında birbaşa marşrutlara keçməsindən faydalanıblar. Bununla belə, Rusiya üzərindəki hava məkanına qoyulan məhdudiyyətlər əməliyyatları pozmağa davam edir, yavaş iqtisadi artım və artan enerji qiymətlərinin istehlak xərclərinə təsir göstərəcəyi gözlənilir.
Avropadakı aviaşirkətlər də ətraf mühit qaydaları, hava limanı haqları və hava nəqliyyatının idarə olunması haqlarından artan xərclərlə üzləşirlər. Bir neçə ölkədə təkrarlanan sənaye aksiyaları ilə birlikdə bu təzyiqlər, bazar şəraiti sabitləşdikdən sonra belə, regionun daşıyıcılarını rəqabət baxımından əlverişsiz vəziyyətə sala bilər.
Mənbə: euro news
Tərtib etdi: Əliyeva Jalə
Gundelik.az
