İİV (İnsan İmmunçatışmazlığı Virusu) və QİÇS (SPİD) (Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromu) müasir dövrdə bəşəriyyətin üzləşdiyi ən ciddi sağlamlıq problemlərindən biridir. Bu xəstəlik təkcə tibbi deyil, həm də sosial və psixoloji təsirləri ilə insanların həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Dünyada milyonlarla insan bu virusla yaşayır və onunla mübarizə aparır.
İİV nədir?
İİV insanın immun sisteminə hücum edən virusdur. Bu virus bədənin infeksiyalara və xəstəliklərə qarşı müdafiəsini zəiflədir. Sağlam immun sistemi insanı müxtəlif bakteriya və viruslardan qoruduğu halda, İİV bu sistemi tədricən sıradan çıxarır. Nəticədə insan adi xəstəliklərə belə qarşı dura bilmir.
QİÇS nədir?
QİÇS İİV infeksiyasının son mərhələsidir. Bu mərhələdə immun sistemi artıq ciddi şəkildə zədələnmiş olur. İnsan müxtəlif ağır infeksiyalar, şiş xəstəlikləri və digər təhlükəli hallarla üzləşir.
Yəni hər QİÇS xəstəsi İİV daşıyıcısıdır, lakin hər İİV daşıyıcısında dərhal QİÇS inkişaf etmir. Müasir müalicə üsulları ilə insanlar uzun illər QİÇS mərhələsinə çatmadan yaşaya bilirlər.
Yoluxma yolları
İİV aşağıdakı yollarla ötürülür:
Qorunmamış cinsi əlaqə zamanı
Yoluxmuş qan vasitəsilə (steril olmayan iynə və tibbi alətlər)
Anadan uşağa (hamiləlik, doğuş və ya ana südü ilə)
Yoluxmuş qan köçürülməsi zamanı.
Virus gündəlik ünsiyyətlə yayılmır. Məsələn:
əl tutmaqla
eyni qabdan yeməklə
qucaqlaşmaqla
eyni mühitdə yaşamaqla
İİV yoluxmur.
Burda bir mövzu haqqında da danışmaq istəyirəm, onu bura əlavə edim.
Narkomaniya və QİÇS (SPİD) arasındakı əlaqə.
İnyeksiya yolu ilə narkotik qəbul edən şəxslər eyni şprisdən istifadə etdikdə virus çox sürətlə yayılır. Bu səbəbdən narkomaniya SPİD-in yayılmasının əsas risk faktorlarından biridir.
Əlamətləri
İlk mərhələdə İİV özünü hiss etdirməyə bilər. Bəzi hallarda aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunur:
Uzun müddətli halsızlıq
Tez-tez xəstələnmə
Çəki itkisi
Limfa düyünlərinin böyüməsi
Gecə tərləmələri
Uzun sürən qızdırma
Bu əlamətlər başqa xəstəliklərdə də ola bilər. Ona görə də İİV yalnız laborator analizlə müəyyən edilir.
Müalicəsi
Hazırda İİV-ni tam məhv edən dərman yoxdur. Lakin antiretrovirus terapiya (ART) virusun çoxalmasını dayandırır və insanın normal həyat sürməsinə imkan verir. Müalicəni vaxtında başlayan insanlar:
uzun illər sağlam yaşaya bilir
ailə qura bilir
işləyə və cəmiyyətə faydalı ola bilir
virusun başqasına ötürülmə riskini minimuma endirir
Dünya səviyyəsində İİV-lə mübarizəni koordinasiya edən qurumlardan biri World Health Organization, həmçinin qlobal proqramları həyata keçirən UNAIDS təşkilatıdır.
Profilaktika (Qorunma yolları)
İİV-dən qorunmaq mümkündür. Bunun üçün:
Qoruyucu vasitələrdən (prezervativdən) istifadə etmək
Steril tibbi alətlərdən istifadə olunmasına diqqət etmək
Təsadüfi cinsi əlaqədən uzaq durmaq
Qan köçürülməsi zamanı yoxlanılmış qan istifadə etmək
Risk qrupunda olan şəxslərin mütəmadi testdən keçməsi
Maariflənmə və düzgün məlumat bu xəstəliyin yayılmasının qarşısını alan ən güclü vasitədir.
Sosial yanaşma və stigma problemi
İİV-lə yaşayan insanlar çox vaxt cəmiyyət tərəfindən yanlış anlaşılır və ayrı-seçkiliyə məruz qalırlar. Halbuki bu xəstəlik gündəlik ünsiyyətlə keçmir. Onlara dəstək olmaq, onları cəmiyyətdən təcrid etməmək vacibdir. İnsanlıq və anlayış bu mübarizənin ən mühüm hissəsidir.
Nəticə
İİV və QİÇS təhlükəli olsa da, məlumatlı olmaq, vaxtında testdən keçmək və düzgün müalicə almaqla bu virusla uzun və sağlam həyat yaşamaq mümkündür. Bu xəstəlik qorxu deyil, məsuliyyət və maarif tələb edir. Hər bir insan öz sağlamlığına diqqət yetirməli və cəmiyyətin məlumatlanmasına töhfə verməlidir.Sağlam gələcək üçün hər bir insan zərərli vərdişlərdən uzaq durmalı və öz sağlamlığına məsuliyyətlə yanaşmalıdır.
Ən güclü silah məlumatlı olmaq, düzgün seçim etmək və sağlam həyat yolunu seçməkdir. İnsan öz sağlamlığını qorumaqla həm özünü, həm ailəsini, həm də cəmiyyətini qorumuş olur.
Gundelik.az