Smartfon, planşet və kompüterlər həyatımızı bir çox sahədə asanlaşdırsa da, texnologiyanın geniş yayılması bəzi ənənəvi vərdişlərin azalmasına səbəb olur. Bunlardan biri də qələmlə yazmaqdır. Norveçdə aparılan araşdırma göstərib ki, əllə yazmaq klaviaturada yazmaqla müqayisədə beynin daha çox bölgəsini aktivləşdirir.
Norveç Elm və Texnologiya Universitetində aparılan araşdırmada 36 universitet tələbəsi iştirak edib. Onlara müəyyən sözlər təqdim olunub və həmin sözləri əvvəlcə qələmlə, daha sonra isə klaviaturadan istifadə etməklə yazmaları tapşırılıb. Hər iki proses zamanı iştirakçıların beyin fəaliyyətləri EEG cihazı ilə qeydə alınıb.
Klinik neyropsixoloq İnci Birincioğlunun sözlərinə görə, əllə yazarkən beynin daha çox bölgəsi aktivləşib. Xüsusilə diqqət və öyrənmə ilə əlaqəli theta/alpha nisbətinin beynin mərkəzi hissələrində və parietal payda daha yüksək olduğu müəyyən edilib.
Əllə yazmaq yaddaşa necə təsir edir?
Mütəxəssis bildirir ki, ənənəvi yazı üsulu diqqətin daha uzun müddət qorunmasına, məlumatın uzunmüddətli yaddaşda daha geniş şəkildə saxlanmasına və sonradan daha asan xatırlanmasına kömək edir.
Qələmi tutmaq, hərfləri müxtəlif formalarda yazmaq və durğu işarələrindən istifadə etmək zamanı əl-göz koordinasiyası, diqqət, motor bacarıqlar və somatosensor geribildirim birlikdə fəaliyyət göstərir. Bu proseslər yaddaş, tanıma, dil və digər idrak funksiyaları ilə sıx əlaqəlidir.
Klaviatura və ya telefon ekranında yazmaq isə daha çox təkrarlanan və sadə motor hərəkətlərdən ibarətdir. Buna görə də əllə yazarkən iştirak edən bəzi koordinasiya və sensor proseslər klaviaturada yazarkən eyni səviyyədə aktivləşmir.
Beynin müxtəlif bölgələri birlikdə işləyir
İnsan beynində oxuma, yazma, düşünmə, diqqət, öyrənmə və danışıq kimi müxtəlif funksiyalarla əlaqəli xüsusi bölgələr mövcuddur. Lakin hər hansı bir funksiyanın həyata keçirilməsi üçün beynin yalnız bir hissəsi deyil, bir neçə bölgəsi eyni vaxtda fəaliyyət göstərir.
Məsələn, problem həll edərkən ön beyin payı aktivləşir. Əgər oxşar problemlə əvvəllər qarşılaşmışıqsa, yaddaşla əlaqəli limbik sistem də prosesə qoşulur. Problemin mərhələli şəkildə həlli, diqqətin qorunması və daxili nitqin davam etdirilməsi üçün beynin müxtəlif bölgələri arasında əlaqə yaranır.
Beynin sağ və sol yarımkürələri də fərqli funksiyalarda üstünlük təşkil edir. Sağ əlli insanların böyük əksəriyyətində danışıq, yazı, oxu, anlama və adlandırma kimi dil funksiyaları əsasən sol yarımkürə tərəfindən idarə olunur. Sağ yarımkürə isə daha çox vizual-məkan və diqqət proseslərində iştirak edir.
Hər iki əli istifadə etmək beyni inkişaf etdirirmi?
Mütəxəssis sağ və sol əli eyni dərəcədə istifadə etməyi öyrənməyin beyin funksiyalarını mütləq inkişaf etdirdiyi fikrinin elmi əsasının olmadığını bildirir.
Əksinə, doğuşdan solaxay olan uşağı sağ əli ilə yazmağa məcbur etmək bəzi hallarda diqqət, yaddaş və düşünmə proseslərində çətinliklərə səbəb olur.
Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, texnologiyadan istifadə rahatlıq yaratsa da, əl ilə yazmaq beynin müxtəlif bölgələrinin birlikdə işləməsini təmin edən daha mürəkkəb bir prosesdir. Buna görə də xüsusilə öyrənmə və yaddaş tələb edən hallarda qələmlə yazmaq hələ də faydalı vərdiş olaraq qalır.
Mənbə:TRT Haber
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
