Peyk görüntülərinin analizi göstərir ki, Tehran şəhərinin cənubunda yerləşən bir məktəbin ətrafında və yaxınlığında bir neçə zərbə və yanıq izləri var. Bu isə məktəbin hücum zamanı bir neçə dəfə vurulduğunu göstərir. İran hakimiyyətinin bildirdiyinə görə, şənbə günü baş verən bu hücum nəticəsində 168 nəfər həlak olub.
Təsdiqlənmiş videolar və peyk görüntüləri Minab şəhərində yerləşən Şəcərəyi-Tayyibə ibtidai məktəbi və onun yanında yerləşən İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (IRGC) kompleksinin ətrafında böyük dağıntılar olduğunu göstərir.
Silah sursatı üzrə ekspert N. R. Jenzen Jones bildirir ki, görüntülər ərazinin eyni anda və ya demək olar ki, eyni anda baş verən bir neçə zərbə ilə vurulduğunu göstərir.
Şəkillərdə iki zədələnmiş bina aydın görünür:
• IRGC bazasının daxilində tamamilə dağıdılmış bir bina
• qismən çökmüş məktəb binası
Hücumdan dərhal sonra çəkilmiş təsdiqlənmiş videolarda panika səhnələri görünür. Ailələr qışqırır, insanlar dağıntılar arasında qurbanları axtarırlar. Bəzi videolarda insanlar uşaqların məktəb çantalarını və kitablarını kameraya göstərirlər.
Üç gün sonra çəkilmiş hava görüntülərində ən azı 100 işarələnmiş və ya yeni qazılmış qəbir səliqə ilə düzülmüş vəziyyətdə görünür.
İran rəsmiləri hücumda ABŞ və İsraili günahlandırır. Lakin hər iki ölkə məsuliyyəti qəbul etməyib.
İsrail bildirib ki, həmin ərazidə hər hansı əməliyyat barədə məlumatı yoxdur. ABŞ müdafiə naziri Pete Hegseth isə Vaşinqtonun hadisəni araşdırdığını və “ABŞ-ın heç vaxt mülki hədəfləri vurmadığını” deyib.
İranda davam edən internet kəsintisi səbəbindən hadisənin detalları müstəqil şəkildə təsdiqləmək çətinləşib. Hücumun əsl hədəfinin nə olduğu barədə çoxlu müzakirələr aparılır.
İran hakimiyyətinin məlumatına görə, hücum yerli vaxtla saat 10:45-də (07:15 GMT) baş verib.
BBC Verify sosial mediada paylaşılan və şənbə günü səhər çəkilmiş videoları təsdiqləyib. Videolardan birində bir kişi məktəbin həyətinə qaçaraq çəkiliş edir. Girişdəki lövhənin bir hissəsi görünür və bu, fars dilində “ibtidai məktəb” sözünün ilk hərflərinə uyğun gəlir.
Məktəbin həyətindən dörd qara tüstü sütunu görünür. Onlardan ikisi məktəb binasının yuxarı mərtəbəsinin pəncərələrindən çıxır.
Məktəbin həyətini IRGC bazasından uşaqların rəsmləri və fars əlifbası ilə bəzədilmiş divarlar ayırır.
Başqa bir videoda isə IRGC kompleksinin cənub kənarında çəkilmiş görüntülər var. Orada “Seyid əl-Şühəda təhsil və mədəniyyət korpusu” və IRGC donanmasına aid olduğu bildirilən tibb klinikasının girişində IRGC loqoları görünür.
Videoda üç qara tüstü sütunu görünür:
• ikisi bazanın girişinə yaxın
• biri isə tibb klinikasının arxasında
Videolarda görünən tüstü yerləri peyk görüntülərində görünən dağıntılarla üst-üstə düşür.
Günün daha sonrakı saatlarında çəkilmiş videolarda məktəb binasının ağır zədələndiyi görünür. Xilasetmə qrupları dağıntılar arasında axtarış aparır, ailələr isə həyətdə kədər içində gəzir və bəziləri ağlayır.
Sosial mediada geniş yayılan bir videoda xilasedicilər dağıntılar altından bir uşağın qopmuş qolunu tapır. Videolarda həmçinin qanlı məktəb çantaları və dərs kitabları görünür.
Peyk görüntüləri nə göstərir?
Hadisə yerindən daha çox video və şahid ifadəsi olmadığı üçün peyk görüntüləri baş verənləri anlamaqda çox vacibdir.
4 mart tarixində Planet Labs tərəfindən çəkilən peyk görüntüləri əvvəlki videolardan daha geniş dağıntılar olduğunu göstərir.
Ərazidə bir neçə bina qismən və ya tamamilə dağıdılıb. BBC Verify ən azı beş binada krater və yanıq izləri müəyyən edib ki, bu da bir neçə zərbənin olduğunu göstərir.
Oreqon Dövlət Universitetinin peyk analitiki Jamon Van den Hoek deyib ki, bu qədər çox zərbə izinin bir-birinə yaxın olması yaxın məsafədə bir və ya bir neçə hədəfin olduğunu göstərir.
Onun sözlərinə görə, hücum qəsdən həmin əraziyə yönəldilmiş kimi görünür, lakin hədəfin nə olduğu dəqiq bilinmir.
McKenzie Intelligence Services analitiki Oz Smith bildirib ki, məktəb binasının alt mərtəbəsindəki krater xüsusi nüfuzedici sursatın istifadə edildiyini göstərə bilər.
Məktəb IRGC bazasından ayrı idimi?
Məktəb binası IRGC bazasının yaxınlığında yerləşir.
2013-cü ilin peyk görüntülərində məktəbin eyni kompleksin bir hissəsi olduğu görünür. Lakin 2016-cı ildə çəkilmiş görüntülərdə məktəblə baza arasında divar tikildiyi görünür.
Hücumu kim edib?
İran hücumda ABŞ və İsraili günahlandırır. Lakin hər iki ölkə məsuliyyəti qəbul etməyib.
İsrail bildirib ki, həmin ərazidə əməliyyat barədə məlumatı yoxdur, lakin hadisəni araşdırır. ABŞ müdafiə naziri Pete Hegseth də ABŞ-ın hadisəni araşdırdığını bildirib.
Araşdırma zamanı ABŞ-İsrail müharibəsinin ilk 100 saatını göstərən xəritə təqdim olunub və İranın cənub sahillərində zərbə yerləri qeyd olunub.
Silah qalıqları barədə daha çox məlumat olmadığından hücumu kimin etdiyi dəqiq müəyyən edilə bilmir.
Sosial mediada yayılan bir şəkil partlayışın IRGC tərəfindən atılan və uğursuz olan raketdən qaynaqlandığını iddia edirdi. Lakin bu şəkil Minabdan 1000 km uzaqda yerləşən Zəncan şəhərində baş vermiş başqa bir hadisəyə aid çıxıb.
Ekspert Jenzen Jones bildirib ki, İranın hava hücumundan müdafiə raketlərinin partlayış gücü bu qədər böyük dağıntı yaratmaq üçün kifayət deyil.
Kimlər öldürülüb?
İran rəsmilərinə görə, 168 nəfərin əksəriyyəti uşaqlardır.
BBC Verify mövcud videolar vasitəsilə bunu müstəqil şəkildə təsdiqləyə bilməyib. Həmçinin IRGC üzvlərinin ölüb-ölmədiyi də aydın deyil.
İran Təhsil Nazirliyinə görə, məktəbdə ümumilikdə 264 şagird oxuyurdu.
İran mediasında yayılan əlyazma siyahısında 56 nəfərin adı və doğum tarixi göstərilib. Onlardan 48-i 6–11 yaş arasındadır.
BBC bu məlumatları da müstəqil təsdiqləyə bilməyib. Lakin bəzi adlar tabutların üzərində yazılan adlarla eyni görünür.
Şəkillərdə üç uşağın cəsəd torbasında olduğu görünür.
ABŞ-da yerləşən Human Rights News Agency (HRANA) təşkilatının məlumatına görə, müharibə başlayandan bəri 1114 iranlı mülki şəxs, o cümlədən 183 uşaq həlak olub.
Bir neçə gün sonra İran dövlət mediası minlərlə insanın qatıldığı dəfn mərasimini yayımlayıb. İnsanlar küçələrdə düzülüb, bəziləri uşaq ölçülü tabutlar daşıyır, üzərləri İran bayrağı ilə örtülmüşdü. Qadınlar isə ölən uşaqların şəkillərini tuturdu.
IRGC-yə yaxın Tasnim xəbər agentliyi hücumda 14 müəllimin də öldüyünü bildirib.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Jalə Əliyeva
Gundelik.az
