Kitab oxumağın insan ruhuna müsbət təsiri uzun illərdir məlumdur. Son dövrlərdə isə biblioterapiya – yəni kitabların psixoloji dəstək vasitəsi kimi istifadəsi – dünyanın bir çox ölkəsində sürətlə populyarlaşıb. Mütəxəssislər bildirirlər ki, düzgün seçilmiş kitab insanın emosiyalarını anlamağa, çətin həyat mərhələlərini daha rahat keçməyə və ümumi psixoloji rifahını yaxşılaşdırmağa kömək edir. Lakin bunun təsiri həm kitabdan, həm də oxucudan asılıdır.
ABŞ-ın Konnektikut ştatında ibtidai məktəb müəllimi və kitabxanaçısı Elizabeth Russell 2017-ci ildə ağır boşanma prosesi və uzunmüddətli depressiya ilə mübarizə apararkən internetdə “yaradıcı biblioterapiya” anlayışı ilə tanış olub. Böyük Britaniyada fəaliyyət göstərən biblioterapevt Ella Berthoud onun həyat vəziyyətinə uyğun bədii kitablar tövsiyə edib. Russell deyir ki, həmin əsərlərdəki qəhrəmanların yaşadığı çətinliklər ona öz hisslərini anlamağa və tək olmadığını dərk etməyə kömək edib.
Biblioterapiya təkcə bədii ədəbiyyatı deyil, həm də özünəyardım və elmi-populyar kitabları əhatə edir. Tərəfdarları hesab edir ki, bədii əsərlərin yaratdığı emosional təcrübə oxucuya hisslərini emal etməyə, problemlərə fərqli baxmağa və gündəlik gərginlikdən uzaqlaşmağa imkan verir.
Araşdırmalar göstərir ki, mütaliə ümumilikdə stressi azalda, empatiyanı gücləndirə, özünəinamı artıra və sosial əlaqələri möhkəmləndirə bilər. Xüsusilə özünəyardım kitablarının narahatlıq və depressiya kimi problemlərdə müəyyən faydası elmi tədqiqatlarla təsdiqlənib.
Bununla belə, mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, biblioterapiya hər kəs üçün eyni dərəcədə təsirli deyil və psixi xəstəliklərin müalicəsini əvəz etmir. London Interdisciplinary School-un tədqiqatçısı James Carney bildirir ki, kitablar “universal dərman” deyil. Onun sözlərinə görə, bəzi insanlar və müəyyən vəziyyətlər üçün faydalı ola bilər, lakin bu təsir hamıya şamil edilmir.
Araşdırmalar həmçinin göstərir ki, bəzi kitablar əks təsir göstərir. Məsələn, qidalanma pozuntularından əziyyət çəkən insanların iştirak etdiyi bir tədqiqatda həmin mövzunu əhatə edən bədii əsərlərin bəzi oxucularda simptomları ağırlaşdırdığı müəyyən edilib. Oxşar risklərin asılılıq mövzulu əsərlərdə də ola biləcəyi ehtimal edilir.
Böyük Britaniyada fəaliyyət göstərən “Reading Well” proqramı buna görə kitab siyahılarını mütəxəssislərin və xəstəlik təcrübəsi yaşamış insanların rəyi əsasında hazırlayır. Bəzi hallarda uydurma hekayələr əvəzinə praktik tövsiyələr verən qeyri-bədii kitablar üstün tutulur.
Alimlər hesab edirlər ki, kitabın faydası yalnız onu oxumaqdan deyil, oxucu ilə emosional bağ qurmasından asılıdır. Əsərin insanı düşündürməsi, hisslərinə toxunması və sonradan başqaları ilə müzakirə edilməsi psixoloji rifaha daha güclü müsbət təsir göstərir.
Mütəxəssislər biblioterapiyanı digər müalicə üsullarına əlavə dəstək vasitəsi kimi dəyərləndirirlər. Onlar qeyd edirlər ki, hər hansı kitab oxucuda narahatlıq yaradırsa və ya özünü pis hiss etməsinə səbəb olursa, onu davam etdirmək məcburi deyil.
Nəticə etibarilə, biblioterapiya bəzi insanlar üçün çətin dövrləri daha rahat keçməyə kömək edən faydalı vasitədir. Lakin onun effektivliyi seçilən kitabdan, oxucunun fərdi xüsusiyyətlərindən və kitabla qurduğu emosional əlaqədən asılıdır. Buna görə də mütəxəssislər biblioterapiyanı “hamı üçün eyni dərəcədə işləyən müalicə üsulu” deyil, fərdi yanaşma tələb edən əlavə dəstək vasitəsi kimi qiymətləndirirlər.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
