Mənim üçün Səməd Vurğunun adı yalnız ədəbiyyatla deyil, həm də şəxsi xatirələrlə bağlıdır. Hələ məktəbli olarkən onun əsərlərini böyük maraqla oxuyurdum. “Vaqif” poemasını demək olar ki, əzbər bilirdim, halbuki sinifdə ən kiçik şagirdlərdən biri idim. O zaman təsəvvür belə edə bilməzdim ki, illər sonra bu bilik taleyimdə mühüm rol oynayacaq.
Universitetə qəbul olunarkən imtahanda mənə “Vaqif” poeması ilə bağlı mövzu düşdü. Əsəri yaxşı bilməyim imtahan işini inamla yazmağa və yüksək qiymət almağa imkan verdi. Beləliklə, Səməd Vurğunun yaradıcılığı mənim mənəvi dünyamın bir hissəsinə çevrilməklə yanaşı, məni böyük həyata aparan körpülərdən biri oldu.
Həmin illərdə Səməd Vurğunun əsərlərini çoxları tanıyırdı. Onun şeirləri oxunur, əzbərlənir, müzakirə edilirdi. Mənim nəslim üçün o, sadəcə məşhur şair deyildi; Vətən sevgisinin, tarixə hörmətin və insan ləyaqətinə inamın müəllimi idi. Bu gün də, onilliklər keçsə də, Azərbaycan ədəbiyyatının zənginliyini mənə tanıdan həmin səhifələri minnətdarlıqla xatırlayıram.
Nizami və Füzulidən sonra mən həmişə Səməd Vurğunu özümə ən yaxın və ən sevimli şairlərdən biri hesab etmişəm. Bəlkə də ona görə ki, onun şeirlərində sənətkar istedadı, vətəndaş müdrikliyi və xalqına səmimi məhəbbət heyrətamiz şəkildə birləşirdi.
İllər keçdikcə Səməd Vurğunun yaradıcılığı ilə tanışlığım gözlənilmədən insani bir davam da qazandı. Şərqşünaslıq fakültəsinin ikinci kurs tələbəsi olarkən onun nəvəsinə repetitorluq etmək təklifi aldım. O da ərəb dilini öyrənirdi. Gənc tələbə üçün bu, təkcə ilk ciddi qazanc əldə etmək imkanı deyil, həm də böyük məsuliyyət idi. Beləcə, məktəb illərində böyük həvəslə oxuduğum şairin adı yenidən, artıq ailəsi vasitəsilə həyatımın bir hissəsinə çevrildi.
Sonralar tale məni Səməd Vurğunun ətrafından olan insanlarla dəfələrlə görüşdürdü. Buna görə də onun xatirəsi mənim üçün yalnız kitablar və şeirlərlə deyil, həm də canlı insan münasibətləri ilə bağlıdır. Elə buna görə də onun yaradıcılığı mənə heç vaxt uzaq bir klassik irs kimi görünməyib. O, həmişə mənsub olduğum nəslin formalaşdığı mənəvi mühitin ayrılmaz hissəsi olub.
Bu gün geriyə baxanda anlayıram ki, böyük şairlərin təsiri yalnız yazdıqları əsərlərin sayı ilə ölçülmür. Bu təsir onların insanların taleyində qoyduqları izlə ölçülür. Səməd Vurğun belə bir izi təkcə Azərbaycan ədəbiyyatının tarixində deyil, mənim müasirlərimin, o cümlədən mənim həyatımda da qoyub.
Bu barədə düşündükcə daha çox belə bir qənaətə gəlirəm ki, böyük şair və yazıçıların əhəmiyyəti ilk baxışda göründüyündən qat-qat genişdir. Onlar yalnız milyonlarla insanın oxuduğu əsərlər yaratmırlar. Onlar xalqın mənəvi simasının formalaşmasında iştirak edir, tarixi yaddaşın qorunmasına və mənəvi-mədəni dəyərlərin nəsildən-nəslə ötürülməsinə xidmət edirlər.
Məhz buna görə də Səməd Vurğun haqqında söhbət tək bir insanın xatirələri çərçivəsindən çıxaraq bizi daha geniş bir suala gətirib çıxarır: xalqın və dövlətin həyatında ədəbiyyatın və incəsənətin yeri nədir?
Bildiyimiz kimi, güclü dövləti siyasətçilər, hərbçilər, mühəndislər və iqtisadçılar qururlar. Lakin güclü milləti mədəniyyət adamları formalaşdırırlar. Məhz şairlər, yazıçılar, bəstəkarlar və rəssamlar cəmiyyətə özünü dərk etməyə, keçmişini anlamağa və gələcəyə inamını qorumağa kömək edirlər.
Xalq öz-özünə millətə çevrilmir. Bunun arxasında doğma dilə, tarixə və ənənələrə sevgini tərbiyə edən mütəfəkkirlərin, şairlərin və yazıçıların nəsilləri dayanır. Belə insanlar olmadan cəmiyyət dövlət sərhədlərini qoruya bilər, lakin mənəvi istiqamətlərini itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qala bilər.
Dövlət güclü orduya, inkişaf etmiş iqtisadiyyata və müasir texnologiyalara malik ola bilər. Ancaq xalq öz şairlərini, yazıçılarını, mütəfəkkirlərini və alimlərini unutmağa başlayarsa, tədricən öz mənəvi tarixi ilə əlaqəsini itirər. Mədəni köklərindən uzaqlaşan xalq isə öz kimliyinin bir hissəsini itirmək riski daşıyır.
Təsadüfi deyil ki, Səməd Vurğunun yaradıcılığı ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən yüksək qiymətləndirilirdi. O, çox yaxşı anlayırdı ki, dövlətin gələcəyi yalnız iqtisadi nailiyyətlərlə deyil, həm də cəmiyyətin öz mədəni və mənəvi irsinə nə dərəcədə qayğı ilə yanaşması ilə müəyyən olunur.
Öz böyük şair və yazıçılarını tanımayan və ehtiram göstərməyən xalq yetimə bənzəyir: onun bu günü var, lakin mənəvi dünyasını və milli özünüdərkini formalaşdıranlarla canlı əlaqəsi tədricən yox olur.
Böyük şairlər dünyadan köçürlər, amma onların sözü yaşayır. Xalq öz mənəvi rəhbərlərini xatırladıqca, tarixi yaddaşını, ləyaqətini və sürətlə dəyişən dünyada özünəməxsus simasını qoruyub saxlayır.
Səməd Vurğun məhz belə görkəmli şəxsiyyətlərdəndir. Onun əsərləri yeni nəsilləri ruhlandırmaqda, Vətənə, ana dilinə və milli dəyərlərə sevgini gücləndirməkdə davam edir. Bu gün, anadan olmasının 120 ili tamam olan bir dövrdə də onun yaradıcılığı Azərbaycan cəmiyyətinin mənəvi təməllərinin mühüm hissəsi olaraq qalır.
Mənim üçün isə Səməd Vurğunun adı həmişə təkcə ədəbiyyatla deyil, həm də öz həyatımın mühüm səhifələri ilə bağlı olacaq — məktəb illəri, tələbəlik dövrü və onun çevrəsindən olan insanlarla görüşlər. Onilliklər keçir, zaman dəyişir, amma nəsillərin tərbiyəsində mühüm rol oynayan və insanların qəlbində yaşamaq da davam edən şair haqqında minnətdarlıq xatirəsi qalır.
Professor, Rafiq Əliyev
Hörmətlə,
Səməd Vəkilov
Müvəkkil Hüquq Mərkəzinin sədri
Gundelik.az
