Arılar yalnız bal istehsal edən canlılar kimi tanınsalar da, təbiət üçün onların rolu bundan qat-qat böyükdür. Ekosistemin davamlılığı və kənd təsərrüfatı istehsalının sabitliyi baxımından arılar həyati əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə müşahidə olunan kütləvi arı ölümləri isə bu tarazlığı ciddi şəkildə təhdid edir.
Təbiətin ən kiçik, lakin ən təsirli “işçiləri” olan arılar həyat dövrünün qorunmasında mühüm rol oynayırlar. Onların fəaliyyəti nəticəsində bitkilər tozlanır, məhsuldarlıq artır və təbiətdə bioloji müxtəliflik qorunur. Lakin son dövrlərdə müxtəlif səbəblərdən baş verən arı ölümləri bu prosesə mənfi təsir göstərir.
Arı ölümlərinin səbəbləri
Düzce Universiteti Arıçılıq Araşdırma, İnkişaf və Tətbiq Mərkəzinin müdiri, professor Dr. Meral Kekeçoğlunun sözlərinə görə, arı ölümləri bir çox amillərin təsiri nəticəsində yaranır. Bu amillər iki əsas qrupa bölünür – makro-ekoloji və mikro-mühit faktorları.
Makro-ekoloji amillər arasında iqlim dəyişikliyi, havanın istiləşməsi və pestisidlərin (kimyəvi dərmanların) istifadəsi ön plana çıxır. Bu təsirlər arıların yaşaması və qidalanması üçün zəruri olan bitkilərin məhv olmasına, həmçinin arıların zəhərlənməsinə gətirib çıxarır.
Mikro-mühit faktorları isə pətəklərin daxili şəraiti və arıçıların yanlış davranışları ilə bağlıdır. Prof. Dr. Kekeçoğlu qeyd edir ki, bəzi arıçılar arıların düzgün qidalanmasını təmin etmirlər, bu da onların immun sisteminin zəifləməsinə səbəb olur. Arılar təbii nektar mənbələrindən uzaqlaşdırıldıqda, süni qidalarla təmin olunurlar ki, bu da xəstəliklərə qarşı müqaviməti azaldır.
Yerli arı cinslərinin qorunmasının əhəmiyyəti
Professor Kekeçoğlu vurğulayır ki, arıların davamlılığı üçün yerli cinslərin qorunması xüsusi önəm daşıyır. Müəyyən bölgələrdə həmin ərazilərin iqliminə və ekoloji şəraitinə uyğunlaşmış arı cinsləri daha dayanıqlı olur:
“Yerli cinslər həm iqlim dəyişikliyinə, həm də xəstəliklərə qarşı daha dözümlüdür. Təəssüf ki, bəzi arıçılar bu faktoru nəzərə almır və bu da kütləvi ölümlərə gətirib çıxarır.”
Onun sözlərinə görə, arıların bağırsaq parazitləri və digər xəstəliklər də koloniyaların dağılmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Buna görə arıçılar pestisidlərdən düzgün istifadə etməli, elmi biliklərə əsaslanaraq fəaliyyət göstərməlidirlər.
Arıların azalmasının fəsadları
Arıların sayının azalması yalnız bal istehsalına deyil, bütövlükdə bitki və heyvan həyatına təsir göstərir. Prof. Dr. Kekeçoğlunun sözlərinə görə, arılar bitki tozlanmasının təxminən 85 faizini təmin edirlər. Arıların yox olması bitki istehsalının azalmasına, bununla da qida zəncirinin pozulmasına gətirib çıxaracaq:
“Bitki istehsalı olmasa, bu prosesdə iştirak edən heyvanlar da olmayacaq. Bu, ət və süd məhsullarının çatışmazlığına səbəb olacaq və nəticədə insanların qidalanma təhlükəsizliyi risk altına düşəcək.”
Tədqiqatlar göstərir ki, arıların iştirakı badam kimi bitkilərin məhsuldarlığını 65 faizə qədər artırır. Bu həm məhsulun miqdarı, həm də keyfiyyəti baxımından əhəmiyyətli göstəricidir.
Arı məhsulları – təbiətin “dərman rəfi”
Arıların istehsal etdiyi məhsullar yalnız baldan ibarət deyil. Onların çiçək tozu, arı südü, zəhəri, propolis və arı çörəyi kimi məhsulları da insan sağlamlığı üçün çox faydalıdır. Prof. Dr. Kekeçoğlu bu barədə belə deyir:
“Arı ailəsinin istehsal etdiyi məhsullar mahiyyət etibarilə kiçik bir dərman şkafıdır. Bu məhsullar immunitet sistemini gücləndirən təbii vasitələrdir.”
Arıların həyatda qalması təkcə arıçılıq sahəsi üçün deyil, bütövlükdə ekosistemin davamlılığı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Arı ölümlərinin qarşısını almaq üçün iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə, pestisidlərin istifadəsində nəzarət, yerli arı cinslərinin qorunması və arıçıların elmi biliklərə əsaslanan fəaliyyətləri vacibdir.
Arıların qorunması — təbiətin, kənd təsərrüfatının və insanlığın gələcəyi üçün zəruridir.
Gundelik.az