Kosmosa uçuş təkcə əzələlərə və sümüklərə deyil, insan beyninə də ciddi təsir göstərir. Alimlər bildirirlər ki, bu dəyişikliklər gələcəkdə Ay və xüsusilə Mars missiyaları üçün mühüm problemlər yaradır.
İnsan orqanizmi təxminən 4 milyard illik təkamül nəticəsində Yerin cazibə qüvvəsinə uyğunlaşıb. Buna görə də kosmik dövrün başlanğıcında alimlər çəkisizlik şəraitində insan orqanizmində nələrin baş verəcəyindən narahat idilər. İlk sınaqlar siçanlar, hörümçəklər və itlər üzərində aparıldı və onların kosmosda yaşaya bildiyi sübut olundu. Sonradan insanlar da kosmosda nəinki sağ qala, hətta bu şəraitə uyğunlaşa bildilər.
Orqanizmdə baş verən dəyişikliklər
Avropa Kosmik Agentliyinin astronavtı Luca Parmitano bildirir ki, bir neçə həftə ərzində insan bədəni tamamilə fərqli hiss olunur. Ayaqlar arıqlayır, üz isə bədəndə mayelərin yuxarı hissədə toplanması səbəbindən şişkin görünür.
Çəkisizlik şəraitində:
Sümüklər kalsium itirməyə başlayır.
Əzələlər, o cümlədən ürək əzələsi zəifləyir.
Bədəndəki mayelər baş nahiyəsinə doğru hərəkət edir.
Astronavtlar gündə təxminən iki saat idman etməsələr, əzələ və sümük itkisi sürətlənir.
Altı aylıq missiyadan sonra Yerə qayıdan astronavtlar adətən kapsuldan xərəkdə çıxarılır və sümüklərinin tam bərpası bir neçə il çəkir.
Beyində nə baş verir?
Ən yeni araşdırmalar göstərir ki, beynimiz də çəkisizliyə uyğunlaşmaq üçün özünü yenidən təşkil edir.
Böyük Britaniyanın Birkbeck, London Universiteti alimləri 377 iştirakçını əhatə edən 15 beyin görüntüləmə tədqiqatını təhlil ediblər. Nəticələrə görə, cazibə qüvvəsi olmadıqda beynin:
hərəkəti idarə edən,
tarazlığı qoruyan,
bədənin məkan hissini təmin edən sahələrində struktur və funksional dəyişikliklər baş verir.
Tədqiqatın rəhbəri Elisa Raffaella Ferre bildirir ki, insan beyni əslində cazibə qüvvəsini daim hiss edir və ona uyğun işləyir. Hətta ana bətnində inkişaf edən dölün aldığı ilk siqnallardan biri məhz cazibə qüvvəsidir.
Bu niyə vacibdir?
Beynin uyğunlaşması astronavtlara kosmosda normal hərəkət etməyə kömək etsə də, fərqli cazibə şəraitinə keçid zamanı problemlər yaradır.
Məsələn:
Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya gələn astronavtlar ilk günlərdə divarlara dəyir, əşyaları lazım olduğundan daha güclü itələyirlər.
Yerə qayıtdıqda isə yenidən Yer cazibəsinə alışmaq üçün reabilitasiya keçirlər.
Gələcək Mars missiyalarında vəziyyət daha mürəkkəb olacaq. Təxminən səkkiz ay çəkisizlikdə qaldıqdan sonra astronavtlar Marsın Yerin cazibəsinin təxminən üçdə biri qədər olan cazibəsinə uyğunlaşmalı olacaqlar. Bu isə eniş zamanı tarazlığın, koordinasiyanın və qərarvermənin zəifləməsinə səbəb olur.
Alimlər hansı həll yollarını araşdırırlar?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ideal həll kosmik gəmidə süni cazibə yaratmaqdır. Lakin bunun həyata keçirilməsi çox bahalı və texniki cəhətdən çətindir.
Bundan əlavə, alimlər beynin cazibəni hiss edən sahələrini zəif elektrik cərəyanı ilə stimullaşdıraraq uyğunlaşmanı sürətləndirə biləcək üsullar üzərində də işləyirlər.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
