İnsanlar artıq gündəlik sağlamlıq məlumatları üçün süni intellekt çatbotlarından axtarış sistemi kimi istifadə edirlər. Amma yeni bir araşdırma göstərir ki, bu vərdiş düşündüyümüzdən daha riskli ola bilər — çünki beş böyük botun verdiyi cavabların təxminən yarısı problemli olub, hətta cavablar səliqəli və inandırıcı səslənsə belə.
Tədqiqatçılar ChatGPT, Gemini, Grok, Meta AI və DeepSeek-i xərçəng, vaksinlər, kök hüceyrələr, qidalanma və idman performansı mövzularında 250 sual ilə test ediblər.
Suallar həm insanların tez-tez verdiyi sağlamlıq suallarını, həm də geniş yayılmış yanlış məlumat mövzularını əhatə edib. Məqsəd botların elmi sübutlara nə qədər sadiq qaldığını və ya yanıltıcı, potensial təhlükəli məsləhətlərə yönəlib-yönəlmədiyini ölçmək olub.
Ümumi suallar ən böyük problemləri ortaya çıxardı
Ən zəif nəticələr açıq tipli (ümumi) suallarda müşahidə olunub. Bu cür geniş suallar gözləniləndən daha çox ciddi problemli cavabların yaranmasına səbəb olub. Halbuki qapalı tipli suallar daha təhlükəsiz cavablar verilməsinə gətirib çıxarıb.
Bu isə vacib məqamdır, çünki real həyatda insanlar tibbi sualları test formatında vermirlər. Onlar sadəcə soruşurlar: müalicə işləyirmi, vaksin təhlükəsizdirmi, performansı necə artırmaq olar və s.
Araşdırmada məhz bu tip suallar botların düzgün məlumatla yanaşı zəif və ya yanıltıcı iddiaları qarışdırmasına səbəb olub.
Yüksək inam, zəif mənbələr
Problemlər yalnız cavablarla bitmir. Mənbələrin keyfiyyəti də aşağı olub — orta tamlıq səviyyəsi cəmi 40% təşkil edib və heç bir chatbot tam dəqiq mənbə siyahısı təqdim etməyib.
Bu isə insanların chatbotlara güvənməsinin əsas səbəblərindən birini zəiflədir. Cavablar zahirən əsaslandırılmış və etibarlı görünə bilər, amma mənbələr yoxlananda problemlər üzə çıxır. Tədqiqatçılar həmçinin uydurma (saxta) istinadların da verildiyini qeyd ediblər, halbuki botlar cavablarını yüksək əminliklə təqdim edib və demək olar ki, heç bir xəbərdarlıq etməyiblər.
Bu nəticələr niyə vacibdir
Araşdırmanın müəyyən məhdudiyyətləri var. Yalnız beş chatbot test edilib, bu sistemlər sürətlə dəyişir və suallar xüsusi olaraq botları “sınağa çəkmək” üçün hazırlanıb — bu da real istifadədə səhvlərin tezliyini bir qədər şişirdə bilər.
Amma əsas nəticə yenə də diqqətəlayiqdir: süni intellekt sistemləri elmi əsaslı tibbi mövzularda test olunsa belə, cavabların yarısı səhv, natamam və ya problemli olub.
Hazırda chatbotlar məlumatları ümumiləşdirmək və ya əlavə suallar formalaşdırmaq üçün faydalı ola bilər, amma ciddi tibbi qərarlar vermək üçün hələ kifayət qədər etibarlı görünmürlər.
Mənbə: Digital Trends
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
