ABŞ İranla apardığı müharibənin enerji bazarlarına təsirini azaltmağa çalışarkən, İran neftinə tətbiq olunan bəzi sanksiyaların ləğvini nəzərdən keçirir.
ABŞ Maliyyə naziri Scott Bessent Fox kanalına müsahibəsində bu ideyanı irəli sürərək bildirib ki, bu addım qlobal alıcılar üçün daha çox neftin əlçatan olmasına kömək edə bilər. Dünyada enerji qiymətləri sürətlə artır, çünki müharibə nəqliyyata və istehsala ciddi zərbə vurur.
Bu qərar həyata keçirilsə, bu, ABŞ-ın uzun illər davam edən siyasətində kəskin dəyişiklik olacaq və nəticəsi olduqca qeyri-müəyyəndir.
Ekspertlər bildirirlər ki, bunun qiymətlərə təsiri məhdud olacaq və eyni zamanda ABŞ-ın hücum etdiyi İran rejiminə əlavə maliyyə axını yarada bilər.
“Yumşaq desək, bu absurddur,” – deyə sanksiyalar üzrə ixtisaslaşmış məsləhət şirkəti Blackstone Compliance Services-in direktoru David Tannenbaum bildirib. “Əslində biz İrana neft satmağa icazə veririk və bu vəsait müharibəni maliyyələşdirmək üçün istifadə oluna bilər.”
Müharibədən əvvəl Çin İran neftinin əsas alıcısı idi və ABŞ və digər ölkələrin tətbiq etdiyi sanksiyalar səbəbilə bu nefti ucuz qiymətə alırdı.
Fox Business kanalında yayımlanan “Mornings with Maria” proqramında Bessent bildirib ki, satış məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması bu neftin bir hissəsini Hindistan, Yaponiya və Malayziya kimi ölkələrə yönəldə bilər və bununla da Çini “bazar qiyməti” ödəməyə məcbur edə bilər.
O bildirib ki, ABŞ artıq dənizdə olan təxminən 140 milyon barrel İran neftinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmağı nəzərdən keçirir. Onun hesablamasına görə, bu addım qlobal qiymətləri 10–14 gün ərzində aşağı sala bilər.
Lakin Bessent bu güzəştlərin necə işləyəcəyi və əldə olunan vəsaitin İran hökumətinə çatmasının qarşısını almaq üçün hər hansı mexanizmin olub-olmayacağı barədə ətraflı məlumat verməyib. Maliyyə Nazirliyi də əlavə açıqlama verməkdən imtina edib.
ABŞ prezidenti Donald Trump bu məsələ ilə bağlı sualı cavablandırarkən konkret mövqe bildirməyib və “qiymətləri saxlamaq üçün lazım olan hər şeyi edəcəyik” deməklə kifayətlənib.
Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, müzakirə olunan neft həcmi ümumi qlobal tələbatla müqayisədə az olduğundan, bu addımın qiymətlərə təsiri böyük olmayacaq.
Bundan əlavə, sanksiyaların ləğvi bu neftin daha çox alıcıya açılmasına səbəb olsa da, həmin neftin böyük hissəsi artıq bazara çıxırdı.
“Bir az təsiri ola bilər, amma bu oyunu dəyişən amil deyil və bir çox suallar yaradır,” – deyə Center for a New American Security analitik mərkəzinin əməkdaşı Rachel Ziemba bildirib.
Bu təklif ABŞ-ın neft təklifini artırmaq üçün atdığı digər addımlardan sonra irəli sürülüb. Bu addımlar arasında strateji ehtiyatlardan milyonlarla barrel neftin buraxılması və ötən həftə Rusiya neftinə qarşı bəzi sanksiyaların dayandırılması da var.
Sonuncu qərar Avropa liderlərinin ciddi tənqidinə səbəb olub. Onlar bildiriblər ki, bu, Vladimir Putin rejimini gücləndirə və Ukraynadakı müharibəni uzada bilər.
Bessentin təklifinin ABŞ-da oxşar reaksiyaya səbəb olub-olmayacağı isə hələ məlum deyil. Çünki bu həftə Nümayəndələr Palatası İranın neft sektoruna qarşı sanksiyaların gücləndirilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsini qəbul edib.
Analitik Ziemba qeyd edib ki, ABŞ İran hökumətinin neft satışından gəlir əldə etməsini istəməz, lakin bunu praktikada qarşısını almaq çətin ola bilər.
Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın belə bir addımı ümumiyyətlə nəzərdən keçirməsi enerji bazarındakı böhranın miqyasından xəbər verir:
“ABŞ hökuməti hazırda hər bir barrel neftin əhəmiyyətli olduğu bir vəziyyətdədir. Onlar mümkün olan hər yerdən əlavə neft tapmağa çalışırlar.”
Adətən dünyada gündəlik istehlak olunan 100 milyon barrel neftin təxminən beşdə biri Hörmüz boğazı vasitəsilə daşınır. Lakin fevralın sonunda başlayan müharibədən sonra bu marşrut üzrə daşımalar dayanıb.
Bəzi neft daşımaları alternativ marşrutlara yönləndirilsə də, ekspertlər hesab edir ki, müharibə nəticəsində qlobal təklifin təxminən 10%-i bazardan çıxıb.
Vəziyyət daha da gərginləşir, çünki İran və Qətərin birgə istismar etdiyi böyük qaz yatağına qarşı qarşılıqlı hücumlar enerji istehsalının uzun müddət məhdudlaşa biləcəyi riskini artırır — hətta münaqişə tezliklə bitsə belə.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
